Open discussie zomer 2020

Het zal onze oplettende lezers niet zijn ontgaan dat we de afgelopen tijd nogal eens hebben verwezen naar stukken van Carbon Brief. Carbon brief is een Britse site, met een redactie die bestaat uit een mix van professionele journalisten en wetenschappers, met nieuws en achtergronden over klimaatwetenschap en klimaat- en energiebeleid. Het is een van de betere, zo niet de beste online informatiebronnen van het moment over het klimaat. Wie op de hoogte wil blijven van de ontwikkelingen op het gebied van klimaat en energie komt een heel eind met hun dagelijkse nieuwsbrief.

De afbeelding hieronder staat in interactieve vorm bij een recent stuk van Zeke Hausfather op Carbon Brief over het verband tussen de CO2-concentratie en ijstijden.

In deze Open Discussie kunnen inhoudelijke discussies over klimaatwetenschap en klimaatverandering worden gevoerd of voortgezet, die niet direct betrekking hebben op een specifiek blogstuk.

29 Reacties op “Open discussie zomer 2020

  1. Sjouke Kingma

    Pseudosceptici maken nu zelfs al basisschoolkinderen tot mikpunt van hun propaganda. Zie laatste artikel op cg.

  2. Hans Custers

    Sjouke,

    Het is wel de doelgroep die nog gelooft in sprookjes, dus in dat opzicht is het een begrijpelijke stap. En heb ik nou goed gelezen dat die site is gemaakt door twee astrologen? Dan weten we meteen hoe het zit met het wetenschappelijke gehalte.

  3. Sjouke Kingma

    Dat is dan mogelijk een waarschuwing voor onderwijzers en ouders die dit onder ogen krijgen. De site staat vol met oude klassiekers van de pseudosceptici, waaronder de claim van Ton Begemann dat Eskimo’s 4000 jaar geleden landbouw zouden hebben bedreven op het noordelijkste eiland van Canada. Al weerlegd in http://jules-klimaat.blogspot.com/2010/11/ton-begemanns-strange-paleo-eskimo.html.

  4. Bert Amesz

    Ik gooi een balletje op.

    Het verstoken van houtige biomassa is dus in de ban gedaan. Uiteraard kan je daarover nog uitgebreid over van gedachten wisselen (zie discussie in ander draadje), maar dat verandert niks aan de situatie.

    Het gevolg is dat voor de gebouwde omgeving de optie ‘warmtenetten op basis van houtstook’ niet meer in beeld is. Een belangrijk fundament onder het Klimaatakkoord is daarmee weggeslagen. De vraag is dan: bestaat er een andere methode om de CO2-reductie in de gebouwde omgeving te bewerkstelligen?

    Een optie die in RES en in gemeentelijke warmtetransitieplannen tot nu toe niet aan de orde is gekomen, is aardgas bijmengen met – in eerste instantie blauwe – waterstof. In een verhouding aardgas/waterstof van zeg 75/25% (is technisch mogelijk zonder grote aanpassing aardgasnet en binneninstallaties) zou voldaan kunnen worden aan de reductiedoelstelling van het Klimaatakkoord in 2030: 3,4 Mton CO2-reductie t.o.v. referentiepad. Voor de huishoudens zou dit slechts een geringe verhoging van de energiekosten betekenen, er van uitgaande dat over het emissieloze waterstofdeel geen energiebelasting (= milieubelasting) betaald hoeft te worden. Grote voordeel is ook dat er gebruik gemaakt kan worden van de bestaande aardgas infrastructuur, de overlast voor burgers minimaal is, de leveringszekerheid gewaarborgd is en de gemeenten worden ontzien in de complexe wijkgerichte aanpak. De CCS-infra (lege gasvelden Noordzee) zou dan vanaf zeg 2025 operationeel kunnen/moeten zijn. Bovendien past de waterstofoptie goed in het perspectief naar 2050.

    Uitgedrukt in Mton CO2-reductie is de doelstelling voor 2030 haalbaar. De weg er naar toe wordt echter anders ingevuld dan in het Klimaatakkoord. In de bijmengoptie wordt de reductie bereikt over de totale gebouwde omgeving en niet uitsluitend bij de 1,5 mln bestaande woningen. In deze optie is er voor huishoudens sprake van slechts een beperkte stijging van de kosten. De overheid zou deze (beperkte) stijging evenwel kunnen compenseren door af te zien van verdere verhoging van de energiebelasting op aardgas (zoals voorgesteld in het Klimaatakkoord).

    Wie?

  5. Sjouke Kingma

    Bert Amesz,
    Dit zou je eens voor kunnen leggen aan Thijs ten Brinck. Afgaande op dit artikel van hem zou ik denken dat er pas vanaf ca 2030 capaciteit is om de extra waterstof voor dit doel te produceren.
    https://www.wattisduurzaam.nl/17586/featured/duurzame-en-fossiele-waterstof-in-alle-kleuren-van-de-regenboog/

  6. Bert Amesz

    Sjouke, Thijs zegt: afvang/opslag voor bestaande fabrieken in 2025 operationeel, nieuwe projecten vergen iets meer tijd. Maar wellicht is het traject te versnellen als er een duidelijke vraag is in de ‘markt’. Welnu, die is er: 8 miljoen huishoudens! Ik heb het idee voorgelegd aan andere deskundigen die met interesse reageren. Wellicht leg ik het ook aan Thijs voor (dank voor je suggestie).

  7. Hans Custers

    Ik heb wel wat twijfels, Bert. De bedoeling is dat we uiteindelijk van het gas af gaan. Heeft het dan wel zin om te investeren in een tussenoplossing die nog steeds voor driekwart (of meer, want dat waterstof moet ook ergens van worden gemaakt) afhankelijk is van gas? Bovendien wordt waterstof tegenwoordig wel erg veel en vaak aangedragen als oplossing voor allerlei problemen. Dit stuk van Thijs is in dat opzicht ook aan te bevelen: Beste waterstoflobby, ook geschrokken van het biomassa-debacle?.

  8. Bob Brand

    Beste Bert Amesz,

    Een optie die in RES en in gemeentelijke warmtetransitieplannen tot nu toe niet aan de orde is gekomen, is aardgas bijmengen met – in eerste instantie blauwe – waterstof. In een verhouding aardgas/waterstof van zeg 75/25% (is technisch mogelijk zonder grote aanpassing aardgasnet en binneninstallaties) zou voldaan kunnen worden aan de reductiedoelstelling van het Klimaatakkoord in 2030: …

    Alle binneninstallaties (gasketels) zouden wel degelijk vervangen of aangepast/afgesteld moeten worden, als er 25% waterstofgas gaat worden bijgemengd op het gasnet. Op z’n minst de verbrandingseenheden in de ketels, soms niet de gehele ketel.

    Verder is het weinige waterstofgas dat er nu in Nederland geproduceerd wordt, bijna uitsluitend afkomstig van ‘reforming’ van fossiele brandstoffen — het wordt gemaakt uit aardgas.

    Als je aan de 25% waterstofgas wil komen, dan zal je juist méér aardgas moeten gaan gebruiken om het H2 te produceren i.p.v. minder. Elektrolyse is alleen een optie indien je dit gaat doen met hernieuwbaar opgewekte elektriciteit, anders ga je per saldo ook méér fossiel gebruiken i.p.v. minder. Zie de tweets van Thijs, waaronder:

  9. Bert doelt op blauwe waterstof, dus gemaakt van fossiele brandstoffen (aardgas als beste kandidaat) waarbij de CO2 wordt afgevangen en ondergronds opgeslagen (CCS). Dit is een efficiente manier van H2-productie. Maar aangezien er nog steeds voor het merendeel aardgas door de leidingen zal gaan en dat niet eenvoudig is af te vangen (vele kleine, verspreide bronnen) zal de CO2-emissie er niet genoeg door afnemen. Het kan dus hooguit een tussenoplossing zijn naar een daadwerkelijk zero-emissie systeem. Maar dat wil niet zeggen dat het daarmee geen nut kan hebben op de korte termijn.

  10. Bob Brand

    Ja, alleen veronderstelt het maken van ‘blauwe waterstof’ uit aardgas:

    1) dat het CO2 dan inderdaad wordt afgevangen en ondergronds opgeslagen (Carbon Capture & Storage);
    2) dan wordt niet alle CO2 afgevangen maar 80% á 90% van de CO2 die er bij dit proces vrijkomt;
    3) in Nederland zijn de eerdere CCS projecten spaak gelopen doordat: i) er te weinig draagvlak in de industrie bestond én ii) doordat burgers niet wilden dat er, onder hun voeten, CO2 werd opgeslagen in lege aardgasvelden.

    TNO schreef er dit over: https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/energietransitie/roadmaps/naar-co2-neutrale-brand-en-grondstoffen/waterstof-voor-een-duurzame-energievoorziening/tien-dingen-die-je-moet-weten-over-waterstof/

    Een eerste stap zou zijn om in Nederland breed draagvlak te gaan verwerven voor CCS. Als dat er eenmaal is zou je, naast blauwe waterstof, dit ook kunnen gebruiken om de emissies van biomassa/gas-centrales en van kolencentrales ondergronds op te gaan slaan. Het is immers dezelfde CCS techniek.

    Echter, zoals Thijs ten Brinck al aangeeft, bestaat er dan het risico op een debacle á la biomassa:

    — een theoretische optie die ‘men’ uiteindelijk toch niet wil… als het op de uitvoering aankomt. Bijvoorbeeld omdat men het CO2 onder de voeten ‘eng’ vindt. Kortom: gewoon een vertragingstactiek.

  11. Bert Amesz

    Hans, Bob,

    Grootschalige inzet van groene waterstof (elektrolyse mbv zon/wind) is inderdaad verre toekomstmuziek (> 2035/2040). Zie o.a. plannen voor een Europees waterstofnetwerk (Green Deal, gezamenlijk plan van de Europese Gasunies, etc).

    Ik heb het hier echter over wat anders. ‘Reforming’ van aardgas naar ‘grijze’ waterstof gebeurt, ook in Nederland, reeds op grote schaal (voor de industrie) waarbij de vrijkomende CO2 in de atmosfeer verdwijnt. Dat is te ondervangen met CCS, eveneens geen rocket science. Voor de ‘bijmengoptie’ zou dat vanaf 2025 te realiseren moeten zijn.En ja: we blijven in deze optie aardgas nodig hebben. So what? Het gaat er toch om dat de CO2-uitstoot verminderd wordt? Voor een verdere reductie ná 2030 kun je denken aan verdere vergroening (blauw -> groen) door aan te haken bij het Europese H2-initiatief, al dan niet in de context van de hybride route.

    Bob, uit onderzoek en proeven blijkt dat bestaande branders probleemloos met 20-30% waterstofgas om kunnen gaan.

    Hans, het is toch niet de bedoeling dat we uiteindelijk (2050) van het ‘gas’ afgaan? Studies wijzen uit dat het bestaande aardgasnet (met beperkte aanpassingen) geschikt is voor 100% H2. Ofwel: ons aardgasnet is toekomstbestendig en er is geen enkele reden te verzinnen om daar afscheid van te nemen.

  12. Hans Custers

    Bert,

    Mijn punt is vooral dat ik denk dat grootschalige inzet van blauwe waterstof ook verre toekomstmuziek is. Dat wil zeggen: voor de toepassing die jij voorstelt is echt heel veel meer aan productie nodig dan wat er nu is. En dan moet de CCS ook nog geregeld worden. Tegenwoordig wordt er vooral nog grijze waterstof gemaakt, dus ik zie weinig reden om ons al rijk te rekenen met andere kleuren, of dat nu blauw of groen is.

  13. Bob Brand

    Hallo Bert,

    Ik heb het hier echter over wat anders. ‘Reforming’ van aardgas naar ‘grijze’ waterstof gebeurt …

    Ja, dat is me bekend. Vandaar de verwijzing naar wat Thijs ten Brinck al schrijft en naar TNO:

    https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/energietransitie/roadmaps/naar-co2-neutrale-brand-en-grondstoffen/waterstof-voor-een-duurzame-energievoorziening/tien-dingen-die-je-moet-weten-over-waterstof/

    Je noemt CCS geen ‘rocket science’. Daar gaat het niet om. Het gaat erom dat éérdere projecten om CCS in Nederland te bewerkstelligen, mislukt zijn. Dat is deels door te weinig interesse in de industrie en ook doordat burgers niet willen dat er onder hun voeten CO2 wordt opgeslagen.

    CCS is een generieke technologie. Als het eenmaal uitgerold zou zijn, dan kan je daarmee óók de CO2-uitstoot van kolencentrales, gascentrales en biomassa-centrales (BECCS) voor 80% á 90% afvangen en ondergronds opslaan.

    Om CCS in lege aardgasvelden betaalbaar te maken, zou er vanuit de industrie en de overheid eerst grootschalig in geïnvesteerd dienen te worden — bijvoorbeeld subsidie per ton CO2 die er ondergronds gestopt wordt? Of juist een hogere beprijzing per ton CO2 die in de dampkring gestort wordt (het EU ETS en/of een carbon-tax). Dat zou de ‘business case’ voor CCS aantrekkelijk kunnen maken.

  14. Hans Custers

    Ik vraag me trouwens ook nog af of het echt wel zo makkelijk is om het leidingnet aan te passen voor waterstof. Om te beginnen heb je, als ik me niet heel erg vergis, te maken met een behoorlijk wat hogere druk en hogere debieten, omdat de warmte-inhoud (per volume-eenheid) van waterstof een stuk lager is dan van aardgas. En waterstofmoleculen zijn zo klein dat ze erg makkelijk ontsnappen; veel makkelijker dan bijvoorbeeld methaan. Je hebt veel betere pakkingen nodig. Dat is best een lastig punt, meen ik me te herinneren van de risico-analyse van een waterstoffabriek waar ik in een ver verleden aan heb meegewerkt.

    De eigenschappen van waterstof zijn echt heel anders dan die van aardgas. Volgens RVO mag er nu maximaal 0,02% (!) waterstof in aardgas zitten en wordt er onderzocht of dat verhoogd kan worden naar 0,5%. Daarmee is natuurlijk niet gezegd dat hogere percentages onmogelijk zijn, maar het doet wel vermoeden dat het niet zo makkelijk is als zo hier en daar (door de waterstoflobby?) wordt gesuggereerd.

    Als het eenvoudig zou zijn om op zo’n schaal groene of blauwe waterstof te produceren en te gebruiken zou dat ontzettend helpen. Dus ik wil absoluut niet zeggen dat ik daar op tegen zou zijn. Ik ben er alleen niet zo optimistisch over dat dat gaat lukken. En het lijkt me niet in het belang van de energie-transitie om hier te makkelijk over te denken.

  15. Bert Amesz

    Bart, je zegt:
    “Het [blauwe waterstof] kan dus hooguit een tussenoplossing zijn naar een daadwerkelijk zero-emissie systeem. Maar dat wil niet zeggen dat het daarmee geen nut kan hebben op de korte termijn”.
    Mee eens. Zo ziet Martien Visser, aan wie ik het idee heb voorgelegd, het ook. Hij vindt het een interessante suggestie en is van mening dat – als je meters wil maken – zou moeten beginnen met blauwe waterstof en dat later vergroenen.

    Hans, je vragen over de (on)geschiktheid van het aardgasnetwerk zijn terecht. Naar mijn mening zijn die evenwel ruimschoots beantwoord door het onderzoek van KIWA in opdracht van Netbeheer Nederland. Hun belangrijkste conclusie: het aardgasnet is geschikt (te maken) voor 100% waterstof.

    https://www.netbeheernederland.nl/_upload/RadFiles/New/Documents/Kiwa%20-Toekomstbestendige%20gasdistributienetten%20-%20GT170272%20-%202018-07-05%20-D.._.pdf

    Bob, we praten niet over CO2-opslag ‘onder de voeten’ van inwoners; het betreft immers lege gasvelden onder de Noordzee. Dus het creëren van een maatschappelijk draagvlak lijkt mij geen probleem. En ja: de CO2-afvang zal inderdaad geen 100% zijn.

  16. Bert Amesz

    Oh jee, ik wilde alleen maar een linkje geven…

  17. Hans Custers

    Bert,

    Ik heb het linkje gerepareerd.

    En dat onderzoek van KIWA lijkt me een eerste verkenning, met nog de nodige open eindjes. Overigens betwijfel ik niet dat het aardgasnet geschikt gemaakt kan worden voor waterstof, maar het lijkt me nog best een behoorlijk klus om dat te doen.

  18. Bob Brand

    Beste Bert,

    Hij vindt het een interessante suggestie …

    Alsof *jij* het bedacht zou hebben. 🤣 In werkelijkheid wordt er al jaren onderzoek naar gedaan. Eén van de noodzakelijke randvoorwaarden om ‘blauwe’ waterstof te verkrijgen, is:

    — CCS

    Dat is al geprobeerd. Het is tot dusver mislukt ondanks dat er 330 miljoen euro aan grotendeels Europese subsidies in het vooruitzicht waren gesteld. Om CCS een kans te geven, zijn er financiële ‘incentives’ nodig in de vorm van subsidies en/of het zwaarder belasten van CO2-emissies naar de atmosfeer.

    … het betreft immers lege gasvelden onder de Noordzee

    Dan nog dient er grootschalig in CCS geïnvesteerd te worden. Lees hier over de eerdere proeven i.s.m. Shell, Engie en Uniper in Trouw: Het failliet van de ondergrondse CO2-opslag, ik citeer: “Het laatste Nederlandse plan voor opslag van CO2 is afgelopen week afgeblazen. Het wil maar niets worden met ondergrondse opslag van het broeikasgas. Niet onder land en niet onder zee“, en: “En zo krijgt Shell in 2008 van de toenmalige minister van economische zaken Maria van der Hoeven de kans om een ‘demonstratieproject’ op te zetten. Onder land, want dat is veel goedkoper dan verder weg, onder de Noordzeebodem.

    Zelfs als je dan uiteindelijk 25% blauwe waterstof bij zou gaan mengen op het gasnet, is de overige 75% nog steeds gewoon aardgas. Er wordt al langere tijd onderzoek naar gedaan. Het wachten is op voldoende financiële prikkels voor CCS.

  19. Bert Amesz

    Hans, uiteraard is er wat voor nodig om het gasnet geschikt te maken. Maar let wel: het KIWA-rapport gaat uit van 100% H2, terwijl ik het heb over bijmengen met (vooralsnog) 25%.

    Bob, gut, gaan we nou een beetje zuur lopen doen? Jammer. En ja: als je 25% gaat bijmengen, heb je nog steeds 75% aardgas; zelfs ik kan dat sommetje maken. Maar je haalt daarmee wel de beoogde CO2-reductie in 2030 in de gebouwde omgeving met de optie voor verdere vergroening daarna.

    “Het wachten is op financiële prikkels en investeringen”. Wat dacht je van een markt van 8 miljoen huishoudens die deze optie omarmen? Een solide markt met gegarandeerde afzet en prijs. Nog meer prikkels nodig?

  20. Bob Brand

    Beste Bert Amesz,

    Zie wat ik al zei over CCS als noodzakelijke randvoorwaarde die eerst gerealiseerd moet worden, voor bijmengen blauwe waterstof een optie is.

    Wat dacht je van een markt van 8 miljoen huishoudens …

    Energiebedrijven zoals Shell, Uniper en Engie hebben eerder al de stekker getrokken uit CCS projecten, waarvoor de subsidie al klaar lag. Pas indien energiebedrijven een langdurig gegarandeerde ‘return on investment’ zien, zijn zij bereid om grootschalig in CCS te gaan investeren. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door een hogere gasprijs voor huishoudens of subsidies uit de staatskas.

    Tot dusver ontbreekt de belangstelling voor CCS bij energiebedrijven.

    Of de overheid bereid zou zijn om grootschalig subsidie te gaan pompen in een optie… die slechts voor max. 25% de gasvoorziening verduurzaamt terwijl minstens 75% van de emissies gewoon in stand blijven, lijkt me ook stug.

  21. Hans Custers

    Bert,

    Nog wat kanttekeningen. Heb je erbij stilgestaan dat de energie-inhoud van een kuub waterstof maar een derde is van die van een kuub aardgas? Als je 30% waterstof bijmengt vermindert het aardgasgebruik dus niet me 30%, maar met maar 10%. Dat schiet niet heel erg op.

    En dan de vraag hoeveel extra productie er nodig is. Op dit moment wordt er zo’n 8 miljard kuub (grijze) waterstof geproduceerd in Nederland. Daar zijn al afnemers voor, dus die kunnen we niet gebruiken ter vervanging van aardgas. Het aardgasgebruik in Nederland is, als ik het goed heb, zon 20 tot 25 miljard kuub per jaar. Om 30% waterstof bij te mengen (en dus het aardgasgebruik met 10% terug te brengen) zou de waterstofproductie verdubbeld moeten worden. En dat nog los van eventuele andere nieuwe toepassingen van waterstof in de energietransitie.

    Ik ben er nog steeds niet bijzonder optimistisch over.

  22. Bert Amesz

    Jullie maken het nodeloos ingewikkeld. Ga nu eens uit van het Klimaatakkoord: dat stelt dat huishoudens (want daar praten we over) 2,4 Mton CO2 moeten besparen in 2030. Het gaat dan om 1,5 mln bestaande woningen die verduurzaamd zouden moeten worden (o.a. door warmtepompen). Maar dat kun je ook anders bekijken, als volgt. Het totale gasverbruik van alle huishoudens is grofweg 11 miljard m3, hetgeen overeenkomt met een uitstoot van 22 Mton CO2. Door bijmengen met waterstof reduceer je over de gehele linie (dus niet uitsluitend die 1,5 mln bestaande woningen) de CO2-uitstoot. Je zou dan 2,4/22=11% van het aardgas moeten vervangen door waterstof. Tegelijkertijd bespaar je (t.o.v. optie ‘Klimaatakkoord’) echter weer op kWh’s (en dus CO2) van warmtepompen. Rekening houdend met het verschil in energiedichtheid (ja Hans, is bekend), minder energie voor warmtepompen en een geleidelijke toename van de mengverhouding (2025 -> 2030 -> 2035) kwam ik op grofweg gemiddeld 25% voor genoemde periode. Achterkant sigarendoosje, dat wel. Maar een aardige indicatie, lijkt me.

    “Of de overheid bereid zou zijn om grootschalig subsidie te gaan pompen in een optie… “. Er is geen sprake van grootschalige subsidie, Bob. Wellicht wat inkomstenderving (geen energie/milieubelasting over waterstofdeel), maar in elk geval minder dan de subsidie op houtige biomassa (of stekkerauto’s).

    Kortom: best nog wel kanttekeningen, open eindes, vragen, nadelen, bezwaren, etc. Maar op z’n minst de moeite waard om verder te verkennen.

  23. Hans Custers

    Bert,

    Nee, we maken het niet ingewikkeld, we wijzen je erop dat het allemaal nog niet zo simpel is. En dat dit iets is dat nooit meer dan een tussenoplossing kan zijn. Misschien wel de moeite waard om te onderzoeken (en dat gebeurt dan ook al; het idee is absoluut niet nieuw), maar ik ben er niet zo optimistisch over dat dit echt significant bij zal dragen aan de energietransitie.

    Mijn idee over waterstof: eerst maar eens een zien dat er wat duurzame (blauwe of groene) productie komt. Zolang die er niet of nauwelijks is zou ik me er nog niet rijk mee rekenen.

    Overigens zou het ook nog wel interessant zijn om uit te rekenen wat efficiënter is:
    – Aardgas omzetten in waterstof + CCS, om dat waterstof te gebruiken voor verwarming + koken.
    – Aardgas omzetten in elektriciteit + CCS, en elektrisch verwarmen (als het even kan met een warmtepomp) en koken.

    Is dat ooit uitgerekend? Ik ben niet zo thuis in die cijfers, maar het zou me verbazen als waterstof daar heel veel beter uit zou komen.

  24. Beste mensen,
    Een vraag die simpel klinkt en dat misschien ook wel is. Het gaat om wat ik begrepen heb, de CO2-forcing wordt genoemd. Dat is extra energie die er bijkomt door de stijging van het CO2-gehalte van de atmosfeer. Ik heb begrepen dat CO2 een well mixed greenhouse gas is. Dat wil zeggen het gehalte in de atmosfeer zal zo’n beetje overal gelijk zijn. Als de relatieve toename dat ook is kun je dan stellen dat de CO2-forcing ook overal gelijk is in termen van Watt per vierkante meter. Dit is wat ik aanneem maar ik heb geen idee of dit juist is. Kan iemand me daar mee verder helpen?

  25. Hans Custers

    Raymond,

    Temperatuur en druk hebben invloed op de absorptie en emissie van straling door CO2. Die hangt dus niet alleen van de concentratie af.

  26. G.J. Smeets

    Ter info:
    De ontkenning door beleidmakers van de CO2-gerelateerde globale opwarming is de afgelopen vijf jaar stilgevallen. Klimaatverandering is beleidsmatig ‘mainstream’ geworden, wat tot uiting komt in toenemende aandacht voor de energietransitie: uitfasering van productie en consumptie van fossiele energie. Een dominante factor in de transitie is de enorme geldstroom die ermee gemoeid is. Die geldstroom wordt bepaald door twee pompen: 1) centrale banken en 2) institutionele investeerders. Over de ontwikkelingen in pomp 2 is een informatief overzicht en analyse gemaakt door Prof. Madison Condon (Boston University School of Law)

    http://bostonreview.net/science-nature/madison-condon-climate-change%E2%80%99s-new-ally-big-finance

    De take-away van haar analyse is dat de grote investeerders (Black Rock, etc.) het *financiële* belang van de energietransitie propageren en in toenemende mate controleren. Met als conclusie de vraag wie de grote investeerders controleert.

  27. Goff,

    Dank, interessant stuk.
    Enkele jaren terug heb ik eens een stuk over een rapport van Blackrock over klimaatverandering geschreven:
    https://klimaatveranda.nl/2016/09/16/investeerders-kunnen-klimaatverandering-niet-langer-negeren/
    Dergelijke vermogensbeheer-giganten beheren ongeloofelijke sommen geld en hebben daardoor ook veel macht. En inderdaad: “who oversees the overseers”?

  28. G.J. Smeets

    Jos,
    ja, ik herinner me heel goed jouw stuk daarover in 2016 en de levendige discussies waartoe het aanleiding gaf. Ik heb die discussiedraad (ruim 200 reacties!) gecheckt en vermoed dat menig deelnemer destijds zich inmiddels achter de oren krabt indien hij/zij nu meeleest.

    Mocht mijn ‘Ter info’-berichtje en jouw reactie daarop leiden tot reacties van derden dan stel ik voor om verder gedachtewisseling te verplaatsen naar de discussiedraad onder jouw stuk uit 2016. De relevantie ervan is in vier jaar alleen maar toegenomen en het lijkt me wel wat dat eventuele verdere discussie hierover in dat draadje wordt voortgezet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s