Gastblog van G.J. Smeets
Afgelopen zomer werd de Britse econoom Nicholas Stern (voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank) hier geïnterviewd. In 2006 had hij de financiële schade van fossiel stoken geraamd en gesteld dat klimaatbeleid goedkoper is dan niets doen. Hoongelach en bagatellisering waren destijds zijn deel. In dit interview, twintig jaar later, stelt hij dat klimaatverandering om veel meer gaat dan financiële schade namelijk verwoesting van onze manier van leven. Met name vanwege massale migratie tgv toenemend onleefbare meteorologische condities wereldwijd. Citaat:
“Neem de Gangesvlakte: over dertig jaar kunnen de temperaturen daar een aanzienlijk deel van het jaar boven de 50 graden liggen. Gaan we die mensen laten stikken? […] We lopen het risico dat mensen zich op grote schaal over de aarde gaan verplaatsen, met gigantische verstoringen van ons economische systeem.”
Kortom, een kantelpunt in onze manier van leven. Ik zie geen reden om dat vooruitzicht te betwijfelen. Globale opwarming is momenteel +1,5°C en +2°C is mijns inziens onafwendbaar door wat er aan vertraging van GHG-effecten in de pijplijn zit. En dan blijven dreigende kantelpunten in het klimaatsysteem zelf nog buiten beschouwing. Door slechts 250 jaar fossiel stoken is de dynamiek/ritmiek van het 12.000 jaar oude Holoceen klimaat ernstig ontregeld. En op die dynamiek/ritmiek zijn alle civilisaties en hun handelsrelaties gebaseerd. Nicholas Stern: “De opwarming gaat veel sneller dan we twintig jaar geleden dachten […] You ain’t seen nothing yet.“
Ik prijs me gelukkig dat ik het economische eindspel van onze civilisatie niet zal mee maken. Intussen zie ik met lede ogen aan dat ‘we’ niet in staat zijn het tij te keren. Concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer neemt nog altijd toe. Adaptatie aan de gevolgen daarvan is traag en kost hetzelfde als wat economische groei (monetair uitgedrukt in bruto nationaal product) oplevert. En het belangrijkste: beleidsmatige kwesties inzake de opwarming variëren op een schaal van oplosbaarheid 0-10 en de score is 0. GHG concentratie in de atmosfeer neemt ondanks de ingezette energietransitie toe en niet af en de Grote Spelers in de geopolitiek hebben andere dingen aan hun hoofd. Het ziet er in mijn ogen hopeloos uit doordat ik uitga van de epistemologische vuistregel die experts in interventietechnieken hanteren: wanneer correctie in het traject naar het beoogde doel trager is dan progressie in de afwijking van het doel is het einde oefening. Het gaat op voor traumachirurgen, ecologen, militaire legercommandanten, vuilophaaldiensten, automonteurs. In dat rijtje past Nicholas Sterns vooruitzicht “gigantische verstoringen van ons economische systeem.”
Last but not least is er een persoonlijk kantelpunt. Afgelopen zomer was het hier in de hak van Italië twee keer +40°C enkele dagen aaneensluitend en twee keer ben ik letterlijk flauwgevallen terwijl ik (jaargang 1950) fysiek in goede conditie ben. Beide keren is het met een sisser afgelopen en kwam ik goed weg. Maar sindsdien vertrouw ik niet meer op mijn fysieke conditie noch op de strapatsen van de weergoden. Mijn kantelpunt in de perceptie van mezelf en van de weergoden.
Voor wie historische belangstelling heeft: google eens op “The Late Bronze Age Collaps”. Het instorten van een complex systeem van beschavingen rond de oostelijke Middellandse Zee rond 1200 voor Christus. Meer en meer raken historici er van overtuigd dat klimaatverandering (koude en droogte) een grote rol speelde.
LikeLike
Dank voor de verwijzing naar Stern, Goff. En voor wie geen toegang heeft tot het Trouw-interview met hem: De belangrijkste klimaateconoom over de snikhete zomer: ‘Ik denk dat mensen zich nog absoluut niet realiseren hoe gevaarlijk de situatie is’ | Trouw
“wanneer correctie in het traject naar het beoogde doel trager is dan progressie in de afwijking van het doel is het einde oefening.”
Lenton et al 2019 omschreven dat op vergelijkbare wijze, iets geformaliseerd: Climate_tipping_points_too_risky_to_bet_against_accepted_version_.pdf
“We define emergency (E) as the product of risk and urgency. Risk (R) is defined by insurers as probability (p) times damage (D). Urgency (U) is defined in emergency situations as reaction time to an alert (τ) divided by intervention time left to avoid a bad outcome (T). Thus: E = R x U = p x D x τ / T. The situation is an emergency if both risk and urgency are high. If reaction time is longer than the intervention time left (τ/T>1) we have lost control.”
Wat het flauwvallen betreft: heb je daar in de hak van de laars adaptatie-mogelijkheden die kunnen helpen voorkomen dat je bij een volgende hittegolf opnieuw flauwvalt?
LikeLike
Dag Goff,
Allereerst lijkt het me héél ellendig om door de hitte bevangen te worden – zoals je al tweemaal is overkomen! Wees alsjeblieft voorzichtig.
Ik hoop van harte dat je iets aan adaptatie-maatregelen kan treffen om deze persoonlijke E = R x U = p x D x τ / T onder controle te krijgen. Er is, tot de volgende zomer, nu nog een ‘intervention time’ T die beduidend langer is dan de ‘reaction time’ τ om airconditioning te laten plaatsen in jullie slaapkamers. Vanzelfsprekend géén totaaloplossing, maar het kan je iets aan nachtrust en afkoeling opleveren gedurende de heetste weken.
In Italië komt in juli en augustus inmiddels ruim meer dan 78% van de elektriciteitsvoorziening uit duurzame bronnen. Indien je de A/C dan vanaf het einde van de middag benut om de slaapvertrekken alvast af te koelen, is de impact op de emissies heel beperkt.
Op de open baggerput die ex-Twitter/X inmiddels geworden is, ontspon zich in de zomer een hevige discussie waarom Europeanen ‘nog nooit gehoord zouden hebben van A/C’, of waarom dit ‘ideologisch verboden’ zou zijn door Europese overheden. Blijkbaar is het voor Amerikanen maar moeilijk te begrijpen dat het voor grote delen van Europa gewoon niet nodig was – tot voor kort! Men beseft niet dat het grootste deel van Europa op een vergelijkbare breedtegraad ligt als de ijskoude steden Calgary en Saskatoon in Canada…
LikeLike
Bob, hebben ze in Canada al A/C voor de warmere zomermaanden?
LikeLike
Lennart,
Zeker! Canada heeft voor het overgrote deel een landklimaat, met koude winters en hete zomers.
LikeLike
Ik heb afgelopen zomer gemerkt dat een licht briesje van een plafondventilator in de slaapkamer ook al een heleboel kan helpen in een hittegolf. Maar ik kan me voorstellen dat dat in en Italiaanse hittegolf minder zoden aan de dijk zet.
LikeLike
We wonen&werken in een klein dal rondom omgeven door heuvels die wind (voor zover die er bij hittegolven is) blokkeren, het is ahw een snelkookpan. Infrastructureel is er niets aan te doen. Airco is een bezwaarlijke optie: energierekening, frequent wisselende tarieven van e-providers, lange wachtijden voor info on line, drastisch en zeer onaangenaam contrast binnen/buiten. 5 x per etmaal koud douchen is het meest praktisch. Mijn partner heeft een ondergrondse ruimte als haar atelier maar een structurele bescherming is dat niet. De bottleneck is dat je je tegen -10°C met kleding kunt bescherming maar niet tegen 40+°C. Overigens zijn de oogsten (druif, olijf, groenten) in het dal zeer mager en in de supermakten zijn de prijzen uit de gerezen. Onder de streep komt het neer op krabben achter de oren en prutsen in de marge. Nicholas Stern zei het in het blogstuk: you ain’t seen nothing yet.
LikeLike
Wat ook venijnig kan uitpakken is de ressentie oftewel windchill, dwz hoge luchtvochtigheid, waar dat normaal gesproken niet is. Zo was het afgelopen zomer in ZO-Frankrijk steeds raak met wind van zee, waarbij de temperatuur iets achterbleef tov het binnenland (zeg maar 37 tegenover 40°C in het binnenland), maar de vochtigheid heel hoog was: resultante was48 windchill, zeer gevaarlijk. Normaal aan de mediterranéé is hete mistral, die droog is, afgewisseld met windstille periodes die warmer en vochtiger zijn, dit jaar dus erger.
LikeLike
Nog een paar opmerkingen in de marge. Allererst oprechte dank voor de solidariteisbetuigingen en de adviezen/suggesties. Maar de situatie is peanuts bij wat -tig miljoen mensen elders op de wereld metereologisch doormaken. Het is waar, ik kan een airco inschakelen, een plafond- of tafelventilator laten draaien etc. Een buurvrouw heeft een luchtontvochtiger om beter te kunnen transpireren. Het is allemaal doenlijk maar allemaal vergt het electriciteit die links-of rechtsom geproduceerd moet worden. En het zijn allemaal prikkels om zo lang mogelijk binnen te blijven. Ook buitenwerkers (bouwvakkers, agrarische loonwerkers) liggen thuis stil. Nicholas Sterns verzuchting ‘you ain’t seen nothing yet’ gaat macro-economisch op maar op regionale/lokale schaal zien veel mensen wat veel meer mensen door de opwarming te wachten staat. Is dat een alarmistische manoeuvre mijnerzijds? Dacht het niet.
LikeLike
Goff, is een airco op eigen zonnepanelen laten draaien nog een te betalen optie misschien?
LikeLike
Voor de westerse nog-geld bezittende klasse misschien, maar niet die tig miljoen.
LikeLike
Lennart,
nee het is geen optie, bouwkundig te complex. Lang verhaal kort: zonlicht genoeg maar hier in het buitengebied zijn alle woningen ouder dan 50 jaar (nieuwbouw wettelijk taboe) en hebben een plat dak. Die daken zijn destijds geconstrueerd om hemelwater te verzamelen en af te voeren naar een waterkelder (cisterna) maar niet om machinerie te herbergen. Zonnepanelen worden sinds 2010 volop aangewend door lokale/regionale industriele ondernemers.
LikeLike
Hi Goff,
Adaptatie is niet zo makkelijk als soms wel ’s gesuggereerd wordt, dat blijkt maar weer! Het is een interessante en vermoedelijk traditionele bouwwijze met de cisterna, het maakt me nieuwsgierig of er wellicht mogelijkheden zouden zijn voor een grondwater <–> lucht warmtepomp zodat het opgeslagen water kan dienen als buffer.
Hoe gebruiken jullie nu die waterkelder? Ik neem aan, niet voor drinkwater maar misschien als bevloeiing gedurende de zomer?
LikeLike
Bob,
je zegt het, ’t is geen makkie. Laat ik het toelichten, om een idee met wat context te geven. Grondwater <–> lucht is totaal ondoenlijk met grondwaterreservoirs van minstens 200 m. diep in de rotsbodem. Aanboren kost een vermogen evenals aanleg van benodigde krachtstroom. Niemand begint daar aan. Wij hebben de luxe dat slechts 60m van huis een regionale waterleiding ligt (zeldzaamheid in buitengebied) en waarop we 25 jaar geleden meteen bij aankoop hebben aangesloten. Het kostte wat maar dan heb je ook wat: voortreffelijk water voor alle huis- tuin- en keukendoeleinden. Verreweg de meeste buurtbewoners laten hun waterkelder naar behoefte vullen door tankauto’s van professionele leveranciers met diepe boorputten, krachtstroom en vergunningen. Dat water gebruikt niemand voor consumptie en koken, daarvoor zijn er gratis tappunten om je jerrycans te vullen. Onze waterkelder doet na de nodige aanpassingen dienst als atelier/werkruimte van mijn partner. En inderdaad, een cisterna is de tradtionele watervoorziening, noodzakelijk in geologisch gebied zonder rivieren, beken, meren etc.
LikeLike
Goff,
de suggestie van Bob (een airco voor in de middaguren) lijkt mij de meest haalbare en effectieve met heel weinig milieubelasting. Vooral als je de temperatuur op 25 of misschien 26/27 graden instelt. Of zeg, 10 graden koeler dan buiten. Dan is het verschil met buiten ook weer niet astronomisch.
Ik praat uit ervaring: zo doen wij het in ons jaren 50 huisje ook. Bij een hittegolf duurt het eerst een paar dagen voor ons huis onaangenaam warm wordt, en vanaf dat moment koelen wij in de late namiddag tot de avond.
Zonder enig gewetensbezwaar. We hebben zonnepanelen, maar ook zonder zonnepanelen zou ik geen gewetensbezwaar hebben omdat de algehele electriciteitsproductie in zulke perioden wordt gedomineerd door zonneenergie.
LikeLike
Dirk e.a
We zijn qua zomertemp wel wat gewend en hebben in de loop der jaren geleerd hoe ons dagelijkse leven/ritme aan te passen. Maar afgelopen hittegolf met extremen van 40+°C was nieuw en uitschieter van een andere orde. We wachten af, bij de eerste de beste volgende uitschieter gaan we in de voormalige waterkelder overnachten. Adaptatie 🙂
Wat betreft jullie opmerkingen over ‘verantwoordelijke’ groene electriciteitsproducie presenteer ik een weerwoord. Zie https://www.trouw.nl/redactie/Nieuwe_Energie_essay/
Dat is een informatief relaas over energietransitie, van wetenschapshistoricus J. Fressoz. Met indrukwekkende illustraties van fotograaf K. van Lohuizen. Voortreffelijk geval van wetenschapscommunicatie door een krant. Citaat uit het relaas:
“Historisch gezien is er nog nooit een energiebron – en geen enkel materiaal – uit de wereldeconomie verdwenen (al kun je discussiëren over walvisolie). Erger nog, elke primaire energiebron is gegroeid. Jaar na jaar – financiële crises, wereldoorlogen en pandemieën daargelaten – heeft de wereld meer steenkool, meer olie, meer gas, meer hout verbrand en meer wind en zon geoogst – van alles meer. En dit is geen eenvoudige optelsom. De energieën zijn symbiotisch gegroeid, waarbij ze elk op de andere leunen en elkaar goedkoper, toegankelijker of duurzamer maken. Ze groeien niet elk voor zich, of omstebeurt; ze zwellen samen op. […] De wereldwijde emissies kunnen in het komende decennium best stabiliseren – maar een stabilisering is geen transitie.”
LikeLike
Jean-Baptiste Fressoz is hier vorig jaar al eens besproken. Ik zei toen dat ik zijn boek hierover nog niet had gelezen, inmiddels is dat wel het geval. En het is absoluut interessant wat hij te zeggen heeft. De Engelse titel is: “More and more and more“. Begin december komt er een Nederlandse vertaling uit, met als titel: “Zonder meer: een transitieloze energiegeschiedenis“.
LikeLike
Goff,
Wat Fressoz schrijft klinkt weliswaar dichterlijk, maar het is geen ‘weerwoord’ jegens het gebruik van zonne-energie om daarmee je airco te laten draaien. Het citaat impliceert dit al:
Het klimaatprobleem is niet dat er energie wordt opgewekt. Dit is geen probleem, zolang het duurzamer gebeurt – minder CO₂ₑ/kWh gerekend over de complete Life Cycle Assessment. In deze LCA is ook opgenomen wat er eerst aan fossiel verstookt wordt om bijv. de zonnepanelen te fabriceren en te vervoeren (de gehele life cycle).
Dit is eerder al uitgebreid besproken onder dit blogstuk: https://klimaatveranda.nl/2014/06/27/windenergie-co2-reductie-luuk-koelman-metro/, zie s.v.p. ook de cijfers daar.
Meer energie opwekken is geen probleem. Meer broeikasgassen in de dampkring dumpen is wél een probleem, vandaar het “duurzamer maken” in het citaat van Fressoz.
Het is waar dat elke nieuwe (energie-)technologie ontstaat op de schouders van oudere (energie-)technologie. Paardenkracht werd gebruikt om de eerste stoommachines te maken en je kon de paardenkracht en paardendrollen niet afzweren als energiebron, totdat die stoommachines gebouwd waren. Wat de productie van de zonnepanelen betreft: geleidelijk komt een steeds groter deel van de elektriciteit hiervoor zélf uit zonne-energie i.p.v. uit fossiel. Het is ‘bootstrapping’ waar de Baron von Münchhausen nog iets van kon leren.
LikeLike
Ter verduidelijking: ik ben het ermee eens dat de meest ‘duurzame’ vorm van adaptatie aan extreme hittestress is… je verschansen in de ondergrondse waterkelder (de meest koele plek in huis) en daar dan overnachten.
Dit is ongetwijfeld nog duurzamer dan een airco op zonne-energie. Echter, als de ‘waterkelder methode’ alsnog tekort schiet om te kunnen overleven, dan is die airco op zonne-energie de ‘next best thing’. 😀
LikeLike
Hi Bob
“Het is waar dat elke nieuwe (energie-)technologie ontstaat op de schouders van oudere (energie-)technologie.”
De argumentatie van Fressoz is niet dat elke nieuwe (energie)technologie ontstaat op de schouders van oudere technologie. De crux van zijn analyse is de symbiose van oude en nieuwe technologie in de wereldeconomie: ze zwellen samen op. Maar terecht attendeer je op mijn vergissing de verwijzing naar Fressoz te presenteren als ‘weerwoord’ tegen zonnepanelen. Daarmee had ik effe niet opgelet met als excuus: na-ijl effect van hittestress 🙂
Om bij de thematiek van het gastblog te blijven. Je stelt dat meer energie opwekken geen probleem is maar meer broeikasgassen in de dampkring wél. Dat laatste klopt wat betreft bereiken van gestelde streefdoelen. Het eerste klopt m.i. niet. De reeds gevorderde opwarming (+1,5°C and counting) leidt nu al tot grote aanpassingsperikelen en op termijn tot massale verplaatsing van mensen wereldwijd tgv van onleefbare metereologische condities. Energie opwekken is technologisch geen probleem zoals je zegt maar wordt macro-economisch een groter probleem dan het geopolitiek nu al is. Nicholas Stern zei het: we ain’t seen nothing yet. Om bij je dichterlijke bootstrap van de Baron te blijven: hij breekt z’n rug in de poging zichzelf uit het moeras op te tillen 😦
LikeLike
Hi Goff,
De “+1,5°C and counting” komt door door het versterkte broeikaseffect: de extra broeikasgassen die we toevoegen aan de dampkring, niet door de energie-productie/consumptie op zich.
Wat Fressoz ook had kunnen doen, is een vergelijking maken tussen: (1) een hypothetisch ‘nul-scenario’ waar de huidige toename van de energieconsumptie voor 100% uit fossiel zou komen… versus (2) de realiteit waar deze toename (in NL en de EU) uit hernieuwbaar komt. Dat eerste scenario had dan véél hogere broeikasgas-emissies opgeleverd.
Dat zowel fossiel als hernieuwbare opwekking toenemen (althans wereldwijd, in de EU neemt fossiel wel degelijk af) is op zichzelf geen argument. Het gaat juist om een vergelijking versus een ‘base case’ met uitsluitend fossiel.
Overigens zou ik het helemaal eens zijn met Fressoz waar hij aangeeft dat consuminderen, ‘degrowth’ en een ‘demand-side’ aanpak onderbelicht zijn in het onderzoek, in de IPCC-rapporten en in de politiek. Dit is eigenlijk om ideologische redenen. Toch gebeurt er aan de ‘demand-side’ wel degelijk IETS. Zo zijn er bijvoorbeeld in NL ruime subsidies voor isolatie-maatregelen in de woningbouw en is er een fiscale bevoordeling van auto’s met een geringere energieconsumptie. Dit zijn maatregelen aan de vraag-zijde van de energiesector.
LikeLike
Fressoz is een historicus. Hij baseert zich dan ook op een historische analyse. Kort gezegd komt die erop neer dat de komst van nieuwe energiebronnen in het verleden niet heeft geleid tot minder gebruik van de oude. Toen steenkool hout verving, leidde dat niet tot minder gebruik van hout. Alleen de toepassingen veranderden. En toen olie en gas opkwamen, leidde dat niet tot minder gebruik van steenkool.
Zijn punt is dan ook vooral dat duurzame energie niet automatisch de fossiele energie uit de markt zal drukken. Dat is volgens mij wel een belangrijke les. Een illustratie daarbij is bijvoorbeeld dat de olie-industrie een van de eerste sectoren in de VS was die op aanzienlijke schaal duurzame energie ging gebruiken. Het was namelijk vaak de goedkoopste energievorm bij oliebronnen. Met andere woorden: goedkope duurzame energie kan olie ook goedkoper maken.
Het betekent allemaal niet dat de geschiedenis zich onvermijdelijk herhaalt. Maar er zijn zeker zinnige lessen uit te leren.
LikeLike
Hans,
“Zijn punt is dan ook vooral dat duurzame energie niet automatisch de fossiele energie uit de markt zal drukken.”
Dat lijkt me een understatement. Immers fossiele energie is onontbeerlijk voor de industriele activiteiten waarop de wereldeconomie berust. Beton- en staalproductie, grondstoffendelving, wegenaanleg, onderhoud/vervanging van infrastructuur, transport van zware lasten, lancering van bommen en satellieten, etc etc. Fossiele energie is een noodzakelijk ingredient in de energiemix van onze civilisatie. Onmogelijk uit de markt te drukken.
Wat mij betreft is Frassoz’s punt vooral dat hij het biologische concept ‘symbiose’ gebruikt om de relatie tussen de ingredienten in onze energiemix te duiden.
LikeLike
Dag Hans,
Tijdens een transitie wordt er extra gebruik gemaakt van de ‘oude’ energiebron om de nieuwe energievoorziening op te kunnen bouwen. Daarna neemt de oude energiebron wel af qua omvang.
Zo is de NL energieproductie uit steenkool door een aantal fasen heen gegaan. Na een piek van 18 miljoen ton in 2015 is dit nu afgenomen tot 6,4 miljoen ton in 2024 (omvat OOK het gebruik in de industrie). Oorzaak is nou juist de transitie, vervanging door hernieuwbaar wat bevorderd is door het EU ETS (emissierechten)..
Op Europees /EU niveau is dit ook zichtbaar:
De data in dit grafiekje komt van Our World in Data, op basis van de historische ligging van wat nu de EU-lidstaten zijn. Er wordt wel degelijk steenkool verdrongen door eerst aardgas en nucleair, en meer recent door hernieuwbaar.
De totale energieproductie in de EU is overigens ook gedaald sinds 1990, maar het gaat hier over een transitie steenkool -> aardgas, nucleair, hernieuwbaar (minder CO₂-emissies).
LikeLike
Hi Goff,
Voor al die toepassingen zijn er modernere energiebronnen beschikbaar dan fossiel. Zo is de staalproductie nu in een transitie naar Direct Reduced Iron (DRI) met aardgas en straks waterstofgas en de Electric Arc Furnaces (EAF) die geen steenkool meer gebruiken. Wegenaanleg gebeurt al in toenemende mate met elektrische aandrijving i.p.v. diesel.
Het biologische concept ‘symbiose’ lijkt me een misplaatste metafoor. Dat zou er namelijk op duiden dat het steenkool-gebruik groeit, naarmate ook hernieuwbaar groeit. Bovenstaand grafiekje laat zien dat het tegendeel waar is.
Weliswaar is er tijdens de constructie van windmolenparken juist extra staal nodig (steenkool), maar daarna verdringen de MWh’s uit die parken ongeveer 30 á 40 maal meer steenkool dan er voor de bouw nodig was. Het totale gebruik van – in dit geval – steenkool werd/wordt namelijk sterk gedomineerd door de botte energie-opwekking i.p.v. de industriële toepassingen.
LikeLike
Bob,
“Het biologische concept ‘symbiose’ lijkt me een misplaatste metafoor. Dat zou er namelijk op duiden dat het steenkool-gebruik groeit, naarmate ook hernieuwbaar groeit.”
Nee, die metafoor is door Fressoz treffend geplaatst en zeer verhelderend in wetenschapscommunicatie over de relatie tussen de diverse bronnen in de energiemix. Het biologische concept ‘symbiose’ betreft immers zowel de momentane relatie tussen soorten als de historie van hun relatie. En dat is precies de crux van zijn doorsnede van huidige en verleden relaties tussen energiebronnen. Zonder (zelfs minimaal) fossiel geen (zelfs maximaal) duurzaam. Het verbaast me dat ’t je ontgaan is.
LikeLike
Bij vervoermiddelen kan het andersom zijn. Gemotoriseerd railvervoer was er eerder dan gemotoriseerd wegvervoer. Nu is gemotoriseerd wegvervoer praktisch onafhankelijk van railvervoer, maar omgekeerd kan railvervoer niet meer zonder gemotoriseerd wegvervoer.
Analoog zie ik voor me dat op den duur nieuwe energiebronnen en dragers de fossiele energie geheel overbodig kunnen maken, precies zoals Bob hierboven zegt.
Het is zelfs goed denkbaar dat in de toekomst fossiele brandstoffen getransporteerd gaan worden via elektrisch vervoer. Je zou zeggen: hoe komt Amerikaans aardgas dan naar Europa? In het scenario waar ik op doel hoeft er geen Amerikaans aardgas meer naar Europa.
Maar ik zie dit alleen gebeuren als wereldwijd het besef doordringt dat fossiele energie taboe moet zijn, en dat kan nog even duren.
LikeLike
Dirk,
Ik denk niet dat Fressoz het eens zou zijn met jouw constatering dat het gemotoriseerde wegvervoer praktisch onafhankelijk is van railvervoer. Hij zou verwijzen naar de treinladingen vol ijzererts en steenkool die decennialang naar het Ruhrgebied gingen voor onder meer de staalproductie voor Duitse autofabrieken. De staalproductie vindt inmiddels voor het grootste deel elders plaats, meen ik. Maar dat zal niet wegnemen dat railvervoer nog steeds een rol van betekenis speelt in de logistieke keten van zowel de auto-industrie als die van autobrandstoffen.
Het grote verschil tussen de geschiedenis die Fressoz beschrijft en de huidige energietransitie is dat die laatste tot doel heeft om fossiele brandstoffen uit te faseren. Of dat in elk geval tot doel zou moeten hebben. Terwijl eerdere transities niet tot doel hadden om oudere technologieën of grondstoffen helemaal te laten verdwijnen. De les die hij leert is dat in het verleden er niet zozeer sprake was van vervanging van het oude door het nieuwe, maar dat het nieuwe bovenop het oude kwam. Hij meent dat we ons daar veel te weinig van bewust zijn.
LikeLike
Nog een voorbeeld, uit de tijd dat ik nog wel eens over de vloer kwam bij het Havenbedrijf van Rotterdam. Alle transportdeskundigen waren het er daar over eens dat een haven de voorzieningen voor alle vervoersmodaliteiten op orde moet hebben: zeevaart, binnenvaart, weg, rail en pijpleiding. Schiet een haven op een van die modaliteiten tekort, dan zullen ook de andere vervoersstromen afnemen. Zeker nu zoveel van het transport plaatsvindt in containers. Een containerhaven die niet alles aan kan bieden, krijgt geen klanten. Een mooi voorbeeld van wat Fressoz symbiose noemt.
LikeLike
Hans,
inderdaad, vroeger was het niet de intentie om het oude systeem uit te faseren ten gunste van het nieuwe systeem. Toch zijn er wel degelijk oude systemen de facto uitgefaseerd geraakt. De trekschuit en diligence en paardentram bijvoorbeeld. Bij de trein ligt het wat gecompliceerder. In de VS is er geen landsbreed systeem meer voor personenvervoer over het spoor. In Nederland zijn binnenvaart en goederentreinen nog steeds belangrijk voor goederentransport, maar ze worden vrijwel niet als fall-back ingezet. De universele fall-back is wegvervoer, Duurder, maar flexibeler.
Bij een groot ongeluk op een snelweg zul je nooit een reddings/reparatieoperatie per trein zien. Omgekeerd, bij een trein ongeluk zie je wegvervoer (en helicopters) om de zaak op te lossen. Bij treinwerkzaamheden zijn er bussen.
Het systeem dat de fall-back levert, beschouw ik als het default systeem.
Ik woon vlak bij het Twentekanaal. Dit jaar zagen we de eerste afsluiting, plus eenrichtingsverkeer op de IJssel. Het werd grotendeels opgevangen door vrachtwagens.
Terug naar energie: ik denk dat het meest flexibele energiesysteem nog lang het fall-back systeem zal blijven. Maar wat het meest flexibel is kan verschuiven. Wat is makkelijker: een diesel aggregaat op een afgelegen plek neerzetten, of een stel zonnepanelen? Nu het ene, morgen het andere.
Weer is de sluis tussen Twentekanaal en IJssel een mooi voorbeeld: bij de renovatie in 2021 werd triomfantelijk gezegd dat de sluis werkte op duurzame energie, van een klein zonneparkje aan de rand van het kanaal dat een elektrisch gemaal aandreef. Maar sindsdien is er elk jaar in de zomer een batterij diesel aggregaten geplaatst die maandenlang aan het malen zijn. Tot nu toe wint fossiel in zulke situaties. Maar het is duur, de inzet van de aggregaten kost meer dan een miljoen per jaar, en er ligt al een zonnepark. Over een paar jaar valt de afweging vast anders uit.
Het resultaat van heel veel van dat soort verschuivingen zal op den duur de parasitaire relatie omkeren: dat fossiel parasiteert op duurzaam.
Ik hoop de tijd nog mee te maken dat het makkelijker is om een berg electriciteit op zo’n plek te krijgen dan een vijver vol diesel.
LikeLike
Dirk,
Fressoz bekijkt het op een wat ander niveau. Neem het voorbeeld van de trekschuit of de paardentram. Die zijn inderdaad verdwenen. Maar ik zou niet zomaar durven te zeggen dat er nu minder paarden in Nederland zijn dan in die tijd. Het paard is verdwenen in de rol als leverancier van spierkracht, maar heeft nu een andere rol gekregen, als luxeartikel, om het oneerbiedig te zeggen.
Het gaat hem om dergelijke verschuivingen. Het is inderdaad heel aannemelijk dat die sluis in de toekomst prima kan draaien op zonne-energie. Maar tegelijkertijd kunnen er elders, als we niet opletten tenminste, nieuwe toepassingen ontstaan voor fossiele brandstoffen.
Bovendien zijn er al synergieën ontstaan tussen duurzame (of duurzaam bedoelde) technologieën en fossiele brandstoffen. Het gebruik van zonne-energie voor olie- en gaswinning, bijvoorbeeld, of de injectie van CO₂ in olievelden om de productie op te voeren.
LikeLike
Voor mij is de les van Fressoz’ analyse dat 100% uitfaseren van fossiele energiegebruik fata morgana is. Fossiele energie blijft een onmisbaar ingredient in de energiemix. Wereldwijd zullen noodaggregaten, bosmaaiers, kettingzagen, zwaar materieel in mijnbouw, grondverzet, militaire manoeuvres en puinruimen op benzine draaien. Het is onontbeerlijke back-up in de energiemix.
Om in de geest van het blogstuk te blijven: fossiel in de energiemix heeft het kantelpunt bereikt van van front stage naar back up.
LikeLike
Als in de 1e en 2e wereldoorlog onderzeeërs geruime tijd op accu’s konden functioneren, denk ik dat het met bosmaaiers, kettingzagen, grondverzet, en puinruimen ook wel gaat lukken. Je sleept geen brandstof aan, maar batterijen. Ik zie niet in dat het een axioma is dat de back-up energie altijd fossiel moet zijn.
De geschiedenis kan een leermeester zijn, maar ze bewijst niets. Sommige dingen kunnen anders gaan dan voorheen, en het patroon doorbreken.
Er zijn nu existentiële redenen om fossiel uit te faseren. Bij eerdere transities waren de redenen eerder economisch.
Het kan best zijn dat zal blijken dat fossiel nog heel lang onmisbaar zal blijven. Maar ik zie geen dwingende reden in de geschiedenis daarvoor.
LikeLike
Dirk,
“Het kan best zijn dat zal blijken dat fossiel nog heel lang onmisbaar zal blijven. Maar ik zie geen dwingende reden in de geschiedenis daarvoor.”
Die dwingende reden schuilt niet in de geschiedenis maar in het heden. Er is NU geen enkele aanwijzing (politiek of technologisch) dat fossiel misbaar zal worden in de energiemix. De rest is fantasie en/of speculering.
LikeLike
Goff,
Is niet elke (stellige) bewering over de toekomst fantasie of speculatie?
LikeLike
Hans,
“Is niet elke (stellige) bewering over de toekomst fantasie of speculatie?”
Nee. Sommige dingen staan vast, waaronder voorlopige toename van globale opwarming. En ook dat fossiel stoken voorlopig onmisbaar is in de energiemix.
LikeLike
Goff,
“Er is NU geen enkele aanwijzing (politiek of technologisch) dat fossiel misbaar zal worden in de energiemix. De rest is fantasie en/of speculering.”
Dit is geen goed argument voor de bewering dat het vaststaat dat fossiel onmisbaar blijft in de energiemix. Een kwestie van elementaire logica.
Wat je moet bewijzen is dat het onvoorstelbaar is dat fossiel misbaar is. Degene die jou niet gelooft mag fantaseren. Jij moet dan op grond van een dwingend argument zeggen dat die fantasie niet realistisch is.
Ik heb zo’n dwingend argument niet gehoord.
LikeLike
Dirk,
We hebben zeer concrete aanwijzingen dat fossiel voorlopig onmisbaar is in de energiemix terwijl de opwarming voorlopig doorgaat. Dat is onze realiteit en daar moeten we het mee doen. Ik fantaseer ook wel eens over 100% uitfasering van fossiel maar het is wat het is: de realiteit dat ik zit te fantaseren.
LikeLike
Goff, daar ben ik het inderdaad mee eens. Maar dingen kunnen opeens snel gaan. Het beeld kan over tien jaar heel anders zijn, en er is een veelheid aan oorzaken die werken. Door geopolitieke ontwikkelingen kan een groot deel van de wereldeconomie dusdanig ontwricht worden, dat het sowieso goed is voor het klimaat, bijvoorbeeld doordat we dan leren leven met veel minder energie, die we dan ook nog eens makkelijker via zon en wind kunnen opwekken dan via fossiele brandstoffen.
Het is uitermate onvoorspelbaar. Twintig jaar geleden was het makkelijker om tien jaar vooruit te kijken dan nu. Als dingen de komende dertig jaar alleen maar geleidelijk veranderen, dan wil ik jouw bewering zeker geloven.
Maar ik denk dat er in de komende dertig jaren ook andere veranderingen aan zitten te komen.
LikeLike
Dirk
“Als dingen de komende dertig jaar alleen maar geleidelijk veranderen, dan wil ik jouw bewering zeker geloven. Maar ik denk dat er in de komende dertig jaren ook andere veranderingen aan zitten te komen.”
Een ingrijpende verandering is die Nicholas Stern (zie blogstuk) schetst: massale verplaatsing van mensen wereldwijd tgv nog altijd toenemende globale opwarming veroorzaakt door nog altijd toenemende concentratie van ghg in de atmosfeer. Op de keper beschouwd is die schets een macro-economisch scenario maar een voorspelling is het uiteraard wel. Immers, de opwarming gaat volgens de klimatologische experts binnen 30 jaar oplopen tot +1,7°C, genoeg voor massale migratie wereldwijd en dientengevolge ontwrichting van ‘ons’ economische systeem.
Afvang van CO2 en andere geotechnologie zoals SRM om toename van de opwarming te beperken zijn tekentafelprojecten. De Grote Spelers in de geopolitiek hebben hun hoofd er niet naar staan, laat staan de Grote Financiele Investeerders.
Aan welke andere veranderingen denk je die er volgens jou “aan zitten te komen.”?
LikeLike