Categorie archief: Klimaatwetenschap

Is klimaatwetenschap falsifieerbaar?

Een, ehhh…, interessant stuk op Variable Variability, het blog van Victor Venema: Interesting what the interesting Judith Curry finds interesting. Om misverstanden te voorkomen: ik gebruik het woord “interessant” hier niet als een retorisch, suggestief trucje, maar gewoon om duidelijk te maken dat het een lezenswaardig, goed beargumenteerd stuk is.

Victor Venema gaat in op de klimaatsceptische meme die, vaak ondersteund door de nodige stropoppen, stelt dat wetenschappelijke opvattingen over de menselijke invloed op het klimaat niet falsifieerbaar zouden zijn. Hij laat zien hoe onzinnig die meme is, met enkele voorbeelden van manieren waarop antropogene klimaatverandering te falsifiëren, of – nog veel waarschijnlijker – al lang gefalsifieerd zou zijn, als de wetenschap het mis zou hebben.

In deze blogpost geef ik een wat langere lijst van mogelijkheden tot falsifiëring. Klimaatsceptici die een constructieve bijdrage aan de wetenschap willen leveren zouden zich er door kunnen laten inspireren, en misschien wel een onderzoeksvoorstel maken dat op één van die mogelijke falsifiëringen inhaakt. Zoals echte wetenschappers dat zouden doen.

Eerst nog iets over falsifiëring in het algemeen. Bloggenoot Bart schreef er vier jaar geleden een even verhelderend als beknopt stuk over. De kern van dat stuk: een vliegende vogel is geen falsifiëring van de zwaartekracht. Een ogenschijnlijke weerlegging van een hypothese kan bij nader inzien blijken te berusten op een onjuist of onvolledig begrip van die hypothese. Het bestaan van natuurlijke factoren die het klimaat beïnvloeden sluit menselijke invloed niet uit, en weerlegt die dus niet. Een echte scepticus kijkt niet alleen kritisch naar het bewijs voor een hypothese, maar hij neemt ook het tegenbewijs niet kritiekloos voor waar aan. Klimaatsceptici hebben het graag over de ene zwarte zwaan, die de hypothese dat alle zwanen wit zijn weerlegt. Dat is op zich juist, maar als die ene zwarte zwaan net uit een olievlek is gevist, is het wat voorbarig om de hypothese meteen te verwerpen. Lees verder →

Het effect van emissiebeperkingen op klimaatverandering

Elke ton CO2 veroorzaakt dezelfde hoeveelheid opwarming, ongeacht wanneer of waar het wordt geëmitteerd.
De CO2 emissies nemen nu elk jaar ongeveer met 1.8-1.9% toe; als die stijging doorgaat, is een opwarming van het klimaat met meer dan 2 °C onafwendbaar, zelfs bij een lage klimaatgevoeligheid.
Voor elke temperatuurlimiet geldt dat hogere CO2 emissies in de komende decennia gecompenseerd dienen te worden door lagere emissies met dezelfde hoeveelheid CO2 in latere decennia.
Het terugdringen van de methaan- en roetuitstoot zal de mensheid geen extra tijd geven als niet tegelijkertijd de CO2 emissies worden aangepakt.

Het woord klimaatverandering is onlosmakelijk verbonden met het woord CO2. Eigenlijk is CO2 geen woord maar is het de chemische molecuulformule van de verbinding koolstofdioxide, een gas onder normale omstandigheden. Ik heb inmiddels het vermoeden (maar geen bewijs Smiley face) dat CO2 de meest bekende molecuulformule van de wereld is geworden. De concentratie van CO2 in de atmosfeer is door het menselijke stookgedrag fors aan het oplopen. Dat dit leidt tot een opwarming van de aarde is bijna net zo bekend bij veel mensen als de Rolling Stones dat waren in hun hoogtijdagen.

Naast CO2 spelen andere, door de mens geproduceerde, (afval)stoffen een rol bij de opwarming van onze aarde, zoals methaan of roet. Het verschil tussen CO2 en methaan of roet is dat CO2 een op menselijke tijdschaal zeer lange verblijftijd in de atmosfeer heeft van duizenden jaren; voor methaan en roet is dit hooguit enkele decennia. In het Engels worden deze twee typen stoffen die het klimaat beïnvloeden aangeduid met LLCPs (Long-Lived Climate Pollutants) en SLCPs (Short-Lived Climate Pollutants).
Lees verder →

Trenberth en Fasullo over de “opwarmingspauze”

In december verscheen in Earth’s Future, een “open access journal” van de American Geophysical Union, een artikel van Kevin Trenberth en John Fasullo: “An apparent hiatus in global warming?”. De auteurs bekijken welke factoren het afgelopen anderhalf decennium invloed hebben gehad op de oppervlakte­temperatuur van de aarde. Die oppervlaktetemperatuur is, zoals bekend, in deze periode minder gestegen dan in de voorafgaande decennia. Uiteindelijk komen de onderzoekers uit bij de warmte-uitwisseling tussen de Stille Oceaan en de atmosfeer, waar ze dieper op ingaan. Met enkele interessante ideeën en constateringen, waar in de klimaatwetenschap de komende tijd ongetwijfeld nog stevig over gediscussieerd zal worden.

Laat ik beginnen met een wat ongebruikelijk advies: wie de klimaatwetenschap normaal gesproken volgt via blogs, maar er wel eens over heeft gedacht om wat dieper de wetenschappelijke literatuur in te duiken, zou onmiddellijk moeten stoppen met het lezen van deze blogpost, en overschakelen naar het artikel zelf. Het zit niet achter een betaalmuur en het is bijzonder helder en toegankelijk geschreven. Niet alle details zijn voor de geïnteresseerde leek te doorgronden, maar dan nog valt er een enorme hoeveelheid informatie te halen. Informatie die ik onmogelijk allemaal over kan nemen in deze blogpost. Bovendien bevat het artikel een groot aantal verwijzingen naar andere recente papers die er toe doen, en is het dus een goed beginpunt voor een expeditie door de wetenschappelijke literatuur. Kortom, beste lezer, wat doet u hier nog?

Zo hier en daar is, door de “usual suspects”, gesuggereerd dat Trenberth, of de klimaatwetenschap als geheel, iets zouden “erkennen” met dit artikel, of dat er zelfs sprake zou zijn van een omslag. De zeer actieve Watts-debunkster “Sou from Bundanga” laat zien dat dit onzin is: Trenberth houdt zich al zeker 25 jaar bezig met de interne variabiliteit van het klimaat en de invloed die de oceaan hier op heeft en ook Fasullo is geen groentje op dit onderwerp. Dit artikel is niets meer of minder dan een logische voortzetting van dit werk. Zie bijvoorbeeld ook Balmaseda et al. van afgelopen voorjaar, waar Trenberth co-auteur van was. Lees verder →

Rajendra Pachauri, Marcel Crok en Wilco Hazeleger in Nieuwsuur

Nieuwsuur had op donderdag 9 januari aandacht voor het klimaat. De aanleiding daarvoor was het bezoek van Rajendra Pachauri, de voorzitter van het IPCC, aan Nederland. Nieuwsuur zond een interview uit met Pachauri en vooraf kon men op de website lezen: “Het klimaatprobleem mag dan inmiddels bekend zijn; Pachauri roept op tot meer urgentie.”.

Rajendra Pachauri, bron: IPCC

Pachauri wijst er in het interview enkele malen op dat klimaatveranderingen en temperatuurstijgingen sinds het midden van de vorige eeuw hoogstwaarschijnlijk het gevolg zijn van menselijk handelen en dat dit duidelijk volgt uit de wetenschappelijke inzichten. Het vijfde “Assessment Report” van het IPCC (AR5) hanteert de term ‘extremely likely’ (Summary for Policy Makers – SPM, blz. 15):
“It is extremely likely that human influence has been the dominant cause of the observed warming since the mid-20th century.”
Lees verder →

Een rare winter

NH_T2_anom_1-7-2014

24-uurs gemiddelde temperatuur-anomalie (t.o.v. het gemiddelde over 1981 – 2000) op 7 januari; bron: The Climate Reanalyzer

De afbeelding hierboven laat zien hoe de temperaturen afgelopen dinsdag waren in het deel van de wereld waar het nu winter is. De uitzonderlijke kou in Noord-Amerika was de afgelopen dagen wereldnieuws. Blogger Greg Laden meende dat de Noordpool van zijn plek was gekomen. Hij had daar een wonderlijke verklaring voor:

gohomearcticyouredrunk

Lees verder →

Licht op wolken – de rol van bewolking in een opwarmend klimaat

Klimaatmodellen met een relatief hoge klimaatgevoeligheid (>3ºC) komen beter overeen met observaties van de mate van vermenging van verschillende luchtlagen dan minder gevoelige modellen. Dat is de conclusie van een recent artikel van Sherwood en collega’s in Nature.

Bewolking is één van de grootste bronnen van onzekerheden in klimaatsimulaties. Wolken zijn daarmee een belangrijke oorzaak van de ruime bandbreedte die deze simulaties geven voor de klimaatgevoeligheid. (Klimaatgevoeligheid is de verandering van de temperatuur als gevolg van een verandering in de stralingsforcering; in de praktijk krijgt deze term vaak de betekenis: de temperatuurstijging als gevolg van een verdubbeling van de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer). In Nature verscheen afgelopen donderdag een artikel van Australische en Franse onderzoekers, onder leiding van professor Steven Sherwood van de University of New South Wales, over een proces dat een aanzienlijke invloed lijkt te hebben op de vorming van wolken: de menging van natte lucht in de laagste luchtlaag met drogere lucht uit hogere lagen van troposfeer. Het blijkt dat stromingspatronen op verschillende schaalniveaus en hoogtes deze menging sterk beïnvloeden en daarmee in grote mate bepalen waar in de atmosfeer de luchtvochtigheid zo hoog wordt dat er wolken ontstaan. Hoe meer menging, hoe droger de laagste luchtlaag wordt en hoe minder lage bewolking er ontstaat.

De onderzoekers hebben de simulaties van de stromingspatronen die voor deze menging zorgen in klimaatmodellen bestudeerd en ze vergeleken met waarnemingen (via onder meer satellieten en radiosondes; om een goede vergelijking mogelijk te maken gebruikten ze zogenaamde “reanalyses” van deze gegevens: MERRA en ERAi). Ze concluderen dat de modellen die deze patronen het beste simuleren, de modellen zijn met de hoogste klimaatgevoeligheid. Dat wijst er op dat de relatief grote versterkende feedback van bewolking, die uit deze modellen volgt, het best overeenstemt met de realiteit.

Lees verder →

Voortzetting van The Keeling Curve

Al in 1958 startte Charles David Keeling met zijn Mauna Loa CO2 metingen bij het Scripps Institution of Oceanography. Deze metingen staan inmiddels bekend onder de naam The Keeling Curve. Het Scripps CO2 en O2 meetprogramma, nu onder de supervisie van Ralph Keeling, wordt geconfronteerd met financiële problemen en het voortzetten van deze metingen loopt gevaar, zie deze brief:
http://keelingcurve.ucsd.edu/a-letter-of-appeal-from-ralph-keeling/
In de Engelstalige blogosfeer is inmiddels een campagne voor het behoud van de Keeling Curve op gang gekomen, nadat Eli Rabett van Rabett Run een bescheiden oproep tot steun oppikte en een donatiebutton maakte.

Charles Keeling in zijn lab 1988 (Bron: UC San Diego)

Lees verder →

Kerstklimaatpuzzel

De illustraties bij dit blog zijn van Marije Mooren.

kerst1

Zo af en toe kom je eens iets tegen dat misschien niet belangrijk is, maar wel interessant. Een merkwaardig fenomeen, waar je je hersens eens goed over kunt laten kraken. Hier volgt er zo eentje. Lees verder →

AGU Fall Meeting 2013

FM13-logo2

Vandaag begint in San Francisco de jaarlijkse meeting van de American Geophysical Union, een intensief programma van vijf dagen vol lezingen, presentaties en discussiesessies in het Moscone Center. Naast vele bekende namen uit de oceanografie, geofysica, klimaatonderzoek en het planetair onderzoek zijn er ook veel studenten aanwezig – vaak uit Californië maar ook van verder weg. Op RealClimate en Twitter is het te volgen:

AGU 2013 preview and participation
#AGU13 op Twitter
@ClimateOfGavin
@MichaelEMann

Het is nog leuker om een deel ervan live te volgen, en dat kan. De meeste sessies worden ‘live streamed’ (audio en video) en kunnen ook achteraf ‘on-demand’ bekeken worden (t/m 31 december 2013), via:

http://virtualoptions.agu.org

Om aan de virtuele sessies deel te nemen en de presentaties te volgen hoef je geen AGU lid te zijn. De virtuele toegang is gratis mits je de ‘kortingscode’ AGU13 gebruikt. Het registreren blijkt heel simpel en snel te gaan via http://virtualoptions.agu.org waarna je per mail een account ontvangt om in te loggen. Elke ochtend om 17 uur Nederlandse tijd (8:00 AM in San Francisco) beginnen de uitzendingen op 5 ‘live kanalen’:

Agenda met virtuele sessies
Uitgebreid programmaboek

Update 10 december – Inmiddels heeft de AGU ook presentaties van de Fall Meeting op hun youtube kanaal staan: AGU Videos.

Lees verder →

Voorlopig even geen nieuwe ijstijd

Door Jos Hagelaars

In de reacties op het NRC blog van Paul Luttikhuis werd ik onlangs geconfronteerd met mensen die bang zijn voor een naderende ijstijd. Er werden teksten gebezigd zoals: “Zorgen maken”, “Temperatuur enkele graden gaat dalen”, “de moeilijkheden zullen gigantisch zijn” tot zelfs “Het kan elk moment afgelopen zijn”.  In klimaatdiscussies wordt vaak gesproken over veronderstelde ‘Alarmisten’ en ‘Sceptici’ en ergens in dat grijze tussengebied zou zich de wetenschap bevinden. Nu zijn er dus blijkbaar ook alarmisten onder de zogenaamde ‘sceptici’, mensen die catastrofes voorzien omdat de ijsbergen misschien bijna voor de deur staan.

Zoals bij de meeste lezers bekend zal zijn, doen de glacialen (ijstijden) en interglacialen zich in een betrekkelijk regelmatig tempo voor: iedere ca. 100.000 jaar begint er een nieuw glaciaal en de tussenliggende warme perioden (de interglacialen zoals ons Holoceen) duren korter, ergens tussen de 10.000 en 28.000 jaar (lees ook hier).

Figuur 1. De temperatuur en de CO2 concentratie tijdens de afwisseling van glacialen en korter durende interglacialen over de laatste 800.000 jaar gebaseerd op ijskerndata. Naar fig. 6.11 uit het NRC rapport “Advancing the Science of Climate Change” 2010.

Lees verder →