De aarde warmt op, dat wordt zo langzamerhand nauwelijks nog door iemand betwist. Dat blijkt natuurlijk vooral uit meteorologische metingen, maar er zijn ook andere aanwijzingen, zoals smeltende gletsjers en ijskappen, migrerende planten- en diersoorten, langere groeiseizoenen, enzovoort. Zo af en toe duiken er nog altijd nieuwe bronnen van informatie op. Die zullen de kennis die we hebben niet op zijn kop zetten, maar voor wie geïnteresseerd is in klimaat en de wetenschap daarvoor zijn ze toch weer interessant. Als is het vaak wel een beetje oppassen met de interpretatie.
Zo’n nieuwe informatiebron dook vorige maand op in een artikel in het tijdschrift Buildings & Cities: kerkorgels. Wetenschapsjournalist Chris Baraniuk schreef erover op zijn blog. Orgelstemmers blijken vaak de temperatuur te noteren in het logboek van een orgel, als ze er aan het werk zijn geweest. Daaruit blijkt dat de temperatuur in kerken de afgelopen decennia aanzienlijk is gestegen. Dat is niet zomaar te relateren aan klimaatverandering, omdat kerken tegenwoordig vaak beter worden verwarmd. Maar ook in de zomer, wanneer er niet wordt verwarmd, stijgt de temperatuur. En dat kan van belang zijn voor het onderhoud aan orgels. Niet alleen omdat het de stemming kan beïnvloeden, maar bijvoorbeeld ook omdat sommige lijmsoorten in oude orgels niet goed bestand blijken te zijn tegen de hogere temperaturen. Ook daar kan klimaatadaptatie dus nodig zijn.
Dit, en allerlei andere klimaatgerelateerde zaken kunnen besproken worden in deze open draad.
Klimaatverandering 
“Maar ook in de zomer, wanneer er niet wordt verwarmd, stijgt de temperatuur.”
Het lijkt me dat dat ook komt doordat er meer zonlicht naar binnen schijnt …
LikeLike
Bart,
Invallend zonlicht, en dus “global brightening” zal ongetwijfeld invloed hebben. Maar de meeste kerken zijn wel tamelijk donkere gebouwen, met weinig glas. Het zonlicht valt er dus niet heel overvloedig binnen. Het effect op de binnentemperatuur zal dus niet heel groot zijn, lijkt me.
LikeLike
Ik zie in het stuk dat de data vanaf circa 1966 zijn, dus de vraag is denk ik vanaf wanneer global dimming overging in global brightening. Was dat vanaf ongeveer midden jaren ’80 of begin jaren ’90? Daarvoor zouden de kerkorgeldata dan gecorrigeerd kunnen worden wellicht.
LikeLike
Lennart,
In theorie zou zo’n correctie misschien mogelijk zijn, maar het lijkt me niet echt de moeite waard om daar tijd in te steken. Wat het zal geen nieuwe informatie opleveren over de opwarming van het klimaat op zich. Daarvoor kun je veel beter meteorologische metingen gebruiken.
De metingen zijn mogelijk wel van belang voor het onderhoud of de restauratie van kerkorgels, of mogelijk van ander interieur van (oude) kerkgebouwen. En daarvoor doet alleen de werkelijke stijging van de temperatuur ertoe.
LikeLike
Is ook zo, vandaar ook misschien, voor het geval iemand dit een leuk hobby-onderzoekje zou vinden…
LikeLike
Als je behalve verandering van temp ook die van de kwaliteit/samenstelling van de lucht mee-calculeert wordt behoud van oud cultuurgoed (artefacten, orgels, gebouwen) nog ingewikkelder. Luchtvervuiling, kortom. Rond ’80 vorige eeuw werd een flank van de St. Jan in Den Bosch gerestaurareerd, met name de kalkstenen ornamenten. Ik liep dagelijks langs hun schaftkeet en kwam in gesprek met een van de restaurateurs die zei dat vooral ammoniak een boosdoener is. “Logisch in een regio met veel veeteelt en drijfmest” voegde hij er nog aan toe.
Ik weet er niks van maar ik kan me voorstellen dat de chemische kwaliteit van de lucht ook oude kerkorgels treft.
LikeLike
“De aarde warmt op, dat wordt zo langzamerhand nauwelijks nog door iemand betwist.”
Dit type betwisting is weliswaar afgenomen, terwijl het zotte is: andere typen van ‘betwisting’ en weerstand en prioriteitsverlaging nemen juist toe, waardoor wereldwijd afnemende ambitie te zien is.
Betekent dat, naast dat er vast allerlei verklaringen voor te bedenken zijn, de klimaatwetenschap als voorbereidend beleidsinstrument zo goed als dood kan worden verklaard?
LikeLike
Jaap,
Wat mij betreft is dat pas het geval als we ons daar massaal bij neer zouden leggen. Des te meer reden om dat niet te doen.
LikeLike
Een boeiend, maar wat mij betreft ook weer niet zo verrassend, verhaal n.a.v. vrijgegeven mails van het clubje dat vorig jaar een onwetenschappelijk klimaatrapport schreef, op bestelling van de regering Trump.
Op Bluesky delen Andrew Dessler en Bob Kopp ook nog wat vondsten.
LikeLike
Verhelderend interview door Nate Hagens met sterrenkundige Tom Murphy (met wie Hans ons een paar jaar terug liet kennismaken), over de fysische grenzen van onze huidige economische mogelijkheden: Thomas Murphy: “Physics and Planetary Ambitions” | The Great Simplification #18 – YouTube
LikeLike
Hans,
naar alle relevante maatstaven is (de productie van) dat klimaatrapport een zeperd van jewelste. De enige verklaring die ik voor het gedrocht kan bedenken is wetenschappelijk niet Salonfaehig maar ik zeg het toch: die mensen zijn van het padje af. We kunnen er argumenten over economische & ideologische belangenstrijd tegen aan gooien, sociografische bias, etc. maar de echte verklaring is psychologisch: ressentiment. Boze kleuters die hun zin niet krijgen. Matched ook met de strapatzen van hun opdrachtgever wiens padje ondoorgrondelijk is.
LikeLike
Er is, gezien de wereldwijde ontwikkelingen zoals het ‘Trumpisme’, nogal sprake van zowel realiteitsontkenning als ook wetenschapsontkenning op klimaat- en ecogebied.Andersom, realiteitserkenning en wetenschapserkenning gaan (uiteraard, zou ik denken) ook met elkaar samen, alhoewel bij de realiteit per definitie subjectiviteit meespeelt en interpretatie van die realiteit en verwachtingen omtrent gaande en toekomstige ontwikkelingen.
Bij de gaande ontwikkelingen kunnen we ons voorstellen dat er sprake zal zijn van toenemende spanningsopbouw in zowel de natuursferen als in de cultuursferen. In de cultuursferen impliceert dit toenemend conflict(potentie), inclusief polarisatie. Toenemende polarisatie behoort zo gezien tot de begrijpelijke reacties en staat zowel een goed gesprek (discussie, debat) als ook oplossingen in de weg.
Dit heeft relatie met de vierde hoofconclusie van Klimaatveranda: we kunnen wat doen. En dat heeft dan weer alles te maken met realiteitserkenning. We kunnen wat doen, maar de potentie daarvan neemt af, zou ik denken.
LikeLike
Kevin Anderson concludeert: The Arithmetic of Climate Failure: an interview with Alma Asfalto – Climate Uncensored
“This is the central contradiction of our era, and perhaps species: a civilisation capable of exceptional foresight, yet persistently unable, or unwilling, to align its actions with its long-term interests. The question that remains is whether this incapacity is transitional or terminal. It may be that societies, when pressed sufficiently by circumstance, can reorganise, adapt, and correct course. Human history contains examples of resilience and transformation.
But there is another possibility. In the deep future, our existence may be visible as a narrow seam in the geological archive, unmistakable in its signature: a sudden pulse of carbon, a sharp contraction in biodiversity, a period of abrupt climatic change. That layer would tell a sombre story of a species that understood the forces it had unleashed, traced the contours of its own vulnerability with precision, and nonetheless chose to persist along the same path.”
LikeLike
Lennart,
Er is bij dat tweede, sombere, traject nog een andere ‘mogelijkheid’ (of misschien moeten we zeggen ‘onmogelijkheid’). De ‘mensheid’ is geen kiezende entiteit. Mensen maken keuzes, individueel en gezamenlijk. Misschien ligt het gewoon niet binnen het menselijk vermogen. Zodat de keuzemacht niet bij de mens ligt maar bij evolutionaire groei- en overshootwetmatigheden, met een natuurlijke correctie als overmacht in de natuurcultuurverstrengelde sferen die boven de macht van de cultuurlijke sferen uitstijgt.
LikeLike
Jaap, die mogelijkheid is er inderdaad ook, en we zullen gaan zien waar die individuele en gezamenlijke keuzes uiteindelijk wel of niet toe gaan leiden.
LikeLike
Jaap,
Je beschrijft, al dan niet bedoeld, een mogelijke selffulfilling prophecy. Als we met zijn allen gaan denken dat we onvermijdelijk de afgrond ingaan, door zoiets als “evolutionaire groei- en overshootwetmatigheden”, dan zit het er dik in dat dat ook werkelijk gaat gebeuren. Want waarom zou je dan nog de moeite nemen om dat onvermijdelijke te voorkomen?
De kans dat dat niet gebeurt wordt groter, naarmate meer mensen overtuigd zijn dat er wel degelijk mogelijkheden voor fundamentele veranderingen. Of dat het voldoende is, weet ik niet. Maar de mogelijkheid van een selffulfilling prophecy op zich vind ik al genoeg reden om niet teveel de doemprofeet uit te hangen.
LikeLike
Goff, Dirk, hierbij het vervolg
We ervaren het analytische aspect intuïtief als conceptualiseren, verduidelijken, categoriseren en overdenken. We conceptualiseren iets dat betekenisvol is voor ons. We verduidelijken door ‘dit’ van ‘dat’ te onderscheiden. Categoriseren onderscheidt manieren van betekenisvol zijn. Overdenken is denken dat denken omvat.
Begrippen die hun betekenis ontlenen aan het analytische aspectzijn: concept, gedachte, logica, axioma, hypothese, theorie, scheiden, classificeren, identificeren, denken, analyseren, redeneren, afleiden, deduceren, cognitief, abstraheren, logica.
De uitspraak van Descartes: ik denk dus ik ben, impliceert dat mijn denkfunctie is ingebed en afhankelijk is van het (al dan niet) zijn. Voor het mensdier geldt: ik kan denken omdat ik tot deze specifieke diersoort behoor. Mijn existentie, mijn zelfheid gaat vooraf aan het denken.
Op deze wijze kunnen alle aspecten, waaronder dus het analytische aspect gerelateerd en gerelativeerd worden, zodat we niet hoeven te vervallen in reductionisme waarbij bijvoorbeeld de ratio (rationalisme) of de wetenschap (sciëntisme) de troonfunctie vervult.
LikeLike
Nu we het in de reacties op het blogstuk over IAM’s kennelijk (ook) hebben over topic dan wel off-topic:
In de reacties daarop worden interessante (al dan niet stok) paarden- of bokkensprongen gemaakt. Van IAM’s naar ‘goed leven’ naar ‘goed leven in economische zin’ … .
Mijn pleidooi zou dan ook zijn: laten we het (dan ook) betrekken op het meest wezenlijke waar de Antropocene veranderingen (waarvan klimaatverandering deel uit maakt) ons toe leiden in de zin van betekenis, ofwel heil/onheil.
Dat is nou eenmaal (ook) proto-wetenschappelijk, zoals Dirk ook aangeeft. En daar is veel meer over te zeggen, ook op methodisch verantwoorde wijze, bijvoorbeeld vanuit de procesfilosofie en procesmetafysica, dan binnen het enkel wetenschappelijke of logicistisch/analytische veld.
Het gaat nog steeds om kennis – die bijvoorbeeld ook gewoon lichamelijke ervaringskennis is. Juist die kennis gaat vooraf aan onze wetenschappelijke kennis. Ik ben het er mee eens dat dit dan wel veel beter onder ‘open discussie’ kan worden besproken.
Goff zal dan waarschijnlijk wel weer uit de heup schieten en zijn kogels richten op zo’n woord als metafysica. Statistisch gezien weet ik niet hoe groot die kans is, maar mocht dat zo zijn, dan wil het hem meegeven dat het juist precies de metafysica kan zijn die ons iets zou kunnen vertellen over ‘goed leven’ dan wel ‘beroerd leven’ in de zin van heil dan wel onheil wat op ons afkomt.
LikeLike
“… [het kan] de metafysica zijn die ons iets zou kunnen vertellen over ‘goed leven’ dan wel ‘beroerd leven’ in de zin van heil dan wel onheil wat op ons afkomt.”
Inderdaad Jaap, metafysica heeft daar heel veel over te vertellen en je kunt uit hééél veel vaatjes tappen. Varierend van Plato, de Stoa, de Kerkvaders, Spinoza tot … vul verder maar in. En dan laat ik de vele niet-Europese verianten maar buiten beschouwing. Laat maar weten wat jij als metafysicus toe kunt voegen aan de risico-analyses van wetenschappers in IPPC rapportages.
LikeLike
Jaap, Hans, Goff
Voor mij biedt Arnold Cornelis een paar eye-openers in zijn boek Logica van het Gevoel.
De motivatie bij mensen om te leren komt uit het gevoel, bij dieren trouwens ook. Bepaalde emoties zoals angst, boosheid, verdriet zetten ons tot daden aan.
We leven allemaal in een cultuur waar die daden in voltrokken worden, en waar op die daden gereageerd wordt op een cultureel bepaalde wijze.
Als een cultuur goed werkt, kan het op de emotie angst een respons geven waarbij angst omgezet wordt in liefde en geborgenheid. Mensen in een moederrol doen dat doorgaans.
Dit is het leren in je beginjaren van hoe het natuurlijk systeem werkt. Je leert taal, je orienteert je op de natuurlijke verbanden, gezin, familie, clan.
Maar daar breek je uit. De maatschappij is groter, en je moet je erin vechten door vaardigheden aan te leren. Zolang je de maatschappij (het sociale regelsysteem) niet begrijpt, kun je makkelijk boos worden, maar naarmate je je een plek verwerft door vaardigheden te leren, krijg je het gevoel dat het toch allemaal redelijk rechtvaardig in elkaar zit.
Dit was de tweede laag, van het sociale regelsysteem.
Op een gegeven moment breek je ook daar uit. Je ziet dat het sociale regelsysteem op belangrijke punten faalt, dat het je in de steek laat, dat het niet aan je verwachtingen van het leven voldoet. Je wordt verdrietig. Totdat je leert dat je jezelf kunt sturen in communicatie met anderen. Dan overwin je dat verdriet met een gevoel van zingeving.
Dit was de derde laag. Mogelijk zijn er nog meer, maar in de geschiedenis tot dus ver zijn dit de meest herkenbare lagen.
In elke laag kan het leerproces fout gaan (AC spreekt over een catastrofaal leerproces).
Dit beeld van individuen die leren in samenhang met een cultuur die ze mede zelf vormgeven, waarbij er crisismomenten in dat leerproces zitten, zowel voor het individu als voor de cultuur, met dat beeld kan ik chocola maken van de ontwikkelingen die ik zie gebeuren (de cultuurstrijd in de VS, de verrechtsing in Europa, de traagheid om iets aan het klimaat te doen).
Het wil niet zeggen dat ik daar oplossingen voor zie, maar het helpt om de problemen te beoordelen op waar ze ontstaan, hoe hardnekkig ze zijn, en hoe voorspelbaar ze (achteraf) zijn.
We zitten met een cultuur waar in toenemende mate essentiële leerprocessen van mensen verkeerd gaan, met gebundelde boosheid als gevolg.
Bij problemen als klimaat gaat het om wat mensengemeenschappen doen, en het blijft een uitdaging om klein, individueel gedrag zinvol te verbinden met grootschalig, collectief gedrag. De mensheid lijkt een andere ethiek te hebben dan de mens. (zie Jaap’s opmerking: de mensheid is geen kiezende entiteit. Misschien is een vierde laag in de cultuur nodig om dat zo te maken , een laag die aarzelend begon met de VN, maar waarvan het onzeker is of die binnen afzienbare tijd tot wasdom kan komen).
Dit soort overwegingen zou ik geen metafysica willen noemen, maar het is ook zeker geen natuurwetenschap.
Naar Goff toe zeg ik: de methoden van de natuurwetenschap zijn niet de enige wetenschappelijke methoden. Die methoden zijn goed voor als je de natuur, gezien als object buiten ons, wilt bestuderen. Maar ze zijn ontoereikend als je de cultuur, gezien als gedragen door het subjectieve leven in ons, wilt bestuderen.
Gadamer heeft daar veel zinnigs over geschreven, voor een idee, zie: https://en.wikipedia.org/wiki/Truth_and_Method
Kortom, ik zie een hele grote ruimte om naast de natuurwetenschap, en redelijk onafhankelijk van welke metafysica dan ook, te werken aan een leerproces waarbij de mensheid globale problemen kan oplossen,
LikeLike
Bovengenoemd boek van Gadamer is te downloaden: https://web.mit.edu/kaclark/www/gadamer_truth_and_method.pdf
Het voorwoord van de vertaler brengt een stuk dichterbij wat Gadamer beoogt met dit boek.
LikeLike
Ik zou zeggen dat metafysisch denken soms heel geschikt kan zijn om goede vragen te stellen. Maar ik ben meestal sceptisch over de antwoorden, zeker als die heel stellig zijn.
Maar wetenschap heeft ook niet overal een antwoord op. Dat is juist een van de sterke punten van de wetenschap: die is zich zeer bewust van de eigen grenzen. Misschien vind ik dat wel het allersterkste punt van de wetenschap. Soms zullen we het antwoord dus wel elders moeten zoeken. Als we tenminste niet kunnen volstaan met de constatering dat we het antwoord niet kennen.
Dat laatste lijkt me het geval voor de vraag of de mensheid een kiezende entiteit is. Dat is simpelweg de oeroude kwestie van vrije wil versus determinisme. Het enige zinnige antwoord op die vraag lijkt me: geen flauw idee. Maar uit pragmatisme kies ik er dan liever voor om uit te gaan van een vrije wil, die ook collectieve beslissingen kan beïnvloeden. Omdat het alternatief kan leiden tot fatalisme, en daar schieten we niks mee op.
LikeLike
Hans,
“Het enige zinnige antwoord op die vraag lijkt me: geen flauw idee.”
Spijker op de kop.
LikeLike
Dirk, ik ken Arnold Cornelis niet, maar wat je schrijft over die lagen doet me denken aan wat ik las in dit verhelderende boek van Carel van Schaik en Kai Michel over levenslessen van de oermens en diverse lagen in de menselijke natuur en cultuur: Levenslessen van de oermens (ebook), Carel van Schaik | bol Van Schaik gaf in december ook de Tans-lezing in Maastricht, die het kijken waard is: Tans Lecture | The Evolution of War and Peace | Carel van Schaik Misschien ook interessant voor jou.
LikeLike
Hans, je zegt:
“Dat laatste lijkt me het geval voor de vraag of de mensheid een kiezende entiteit is. Dat is simpelweg de oeroude kwestie van vrije wil versus determinisme. Het enige zinnige antwoord op die vraag lijkt me: geen flauw idee. “
Volgens mij ging het om de vraag: gegeven dat de individuele mens kan kiezen, is het dan ook zo dat de collectieve mensheid kan kiezen?
Of is het zo dat de individuele keuzes van mensen statistisch neerkomen op voorspelbare patronen? Of, andere mogelijkheid: dat individuele keuzes van mensen altijd weer tot onbedoelde effecten leiden op grote schaal. zodat de mensheid steeds weer naast het doel kiest?
De vraag of de individuele mens vrije wil heeft of gedetermineerd is door de natuurwetten is een schijnprobleem veroorzaakt door de premisse van Laplace: geef mij de toestand van de wereld op een bepaald moment, en ik voorspel je met behulp van de natuurwetten wat er precies gaat gebeuren.
De mensheid beschikt niet over natuurwetten waarmee je dat kunt doen, en ook al was dat zo, dan zou het uitrekenen van de toekomst langer duren dan de toekomst zelf.
Het valt me op dat termen als “simpelweg” en “A is niets anders dan B” vaak vallen in deze discussie, vooral als het gaat om wetenschappen die buiten het paradigma van de natuurwetenschappen vallen.
Dat leidt soms tot een potsierlijke versimpeling van de kijk op andere vormen van rationaliteit. En dat is een voorbeeld van wetenschap die niet zo goed weet wat het niet weet.
LikeLike
Dirk,
Ik snap dat het over de mensheid als collectief ging. Dat schreef ik wat verderop in mijn reactie ook. Maar het blijft in wezen dezelfde kwestie: determinisme versus de mogelijkheid om te kiezen en daarmee te beïnvloeden waar we heengaan als collectief. En ik blijf erbij dat het enige zinnige antwoord daarop is: geen flauw idee.
Daarmee zeg ik zeker niet dat het zinloos zou zijn om na te denken over hoe we als collectief tot keuzes komen. En welke problemen zich daarbij voordoen. Maar dat is iets heel anders dan de mogelijkheid tot collectief kiezen framen als welles-nietes. Laat staan suggereren dat je zou kunnen weten of het welles of nietes is
LikeLike
Nog een aanvulling.
Ik denk dat een zinnige discussie over een onderwerp alleen mogelijk is, als je vertrekt vanuit het besef van wat we niet weten en niet kunnen weten. Ontbreekt dat besef, dan wordt het niks. Dan blijft het bij vaagheden, wolligheden, omtrekkende bewegingen en drogredenen, die het gebrek aan diepgang moeten verhullen. En bij het een en ander aan motivated reasoning of wensdenken.
LikeLike
Hans,
ik weet ook niet of de mensheid als geheel kan kiezen voor de dingen waar zij wel bij zou varen.
De stelling dat die onwetendheid het enige zinnige antwoord zou zijn, lijkt heel agnostisch, maar is in feite een soort hubris: een sterke bewering die je nooit kunt bewijzen, want je weet niet welke theorieën en ervaringen er nog gaan komen.
Vooral als zo’n bewering komt van mensen (en daar schaar ik jou dan weer niet onder) die andere kennisbronnen dan exact-wetenschappelijke met minachting tegemoet treden.
Er is namelijk iets dat nog overtuigender kan zijn dan wetenschap en dat is de concrete ervaring van gebeurtenissen.
De moderne democratie en verzorgingsstaat is een mooi voorbeeld. Daar heeft een significant deel van de mensheid dan toch maar voor weten te “kiezen”. Misschien dat we, after-the-fact theorieën kunnen ontwikkelen die aangeven wat de voorwaarden voor het ontstaan en behouden van democratieën zijn. Misschien dat uit zulke theorieën sterkere varianten komen die ons wijzen op aanvullende organisatievormen die globale problemen kunnen oplossen.
Waarbij het niet onmogelijk is dat eerst onze eigen democratieën catastrofaal ten onder gaan, en uit de as een vitaal Ubuntu-Afrika oprijst. Het westen als de uitgestorven dinosaurussen en de Afrikanen als de nieuwe zoogdieren.
Om zulke theorieën te maken moet je heel wat hermeneutische kennis van de wereld en zijn bevolking en culturen kunnen combineren met statistiek en gedurfde hypotheses.
Lennart: Van Schaik en Michel ken ik ook als een van de auteurs van Het Oerboek van de Mens, wat ik met grote interesse gelezen heb. Bedankt voor de tip!
LikeLike
Ik ben het 100% met Hans eens. De agnostische positie in metafysische kwesties is de eerlijke en dus de meest zinnige. Zich beroepen op ‘andere vormen van rationaliteit’ (Dirk en Jaap flirten daarmee) snijdt geen hout, het introduceert vaagheden, wolligheden, omtrekkende bewegingen, aanroepen van ‘filosofen’. Ra ra waarom metafysici geen enkele rol spelen in de risico-analyses van de IPCC rapportages.
LikeLike
Dirk,
Zeker, het is heel goed mogelijk dat we in de toekomst dingen begrijpen waar we nu nog niet van durven dromen. Mijn opmerking over “niet kunnen begrijpen” heeft dan ook betrekking op het hier en nu.
Ik reageer wat fel misschien, maar dat heeft onder meer te maken met de gemakzuchtige verwijten over sciëntisme of reductionisme die de laatste tijd weer enkele keren voorbijkwamen. Niet van jou, overigens. Een retorisch trucje, om de indruk te wekken dat iemands diepgaande inzichten niet op waarde worden geschat. En om zo tegenargumenten te ontwijken.
Nog even over de inhoud. Ik ben vorige week begonnen aan het boek Captured Futures van Maarten Hajer en Jeroen Oomen. Dat raakt aan waar we het hier over hebben. Het gaat over de beelden en verbeeldingen die we hebben, met name over de toekomst, en hoe die de beslissingen die we nemen beïnvloeden. En daarmee ook invloed (kunnen) hebben op de toekomst. Heel interessant. En best toegankelijk geschreven.
LikeLike
Dirk
“De stelling dat die onwetendheid het enige zinnige antwoord zou zijn, lijkt heel agnostisch, maar is in feite een soort hubris: een sterke bewering die je nooit kunt bewijzen, want je weet niet welke theorieën en ervaringen er nog gaan komen.”
Inderdaad, Dirk, dat weet je niet en dat is (ook je eigen) eerlijke en agnostische positie. Zich beroepen op ‘iets’ wat de toekomst eventueel zou kunnen brengen doet daar niks aan af. Jij en ik weten het niet en kunnen het niet weten.
Hans
“Zeker, het is heel goed mogelijk dat we in de toekomst dingen begrijpen waar we nu nog niet van durven dromen.”
Nee, Hans, dat het ‘zeker goed mogelijk is’ weet je net zomin als ieder ander niet. Wat we wel weten is dat de toenemende globale opwarming de driver is van heel veel problemen anno 2026 waar ‘wij’ mee in het haar zitten. Zorgen & fantasieen over de toekomst wortelen in wat nu aan de hand hebben. Publicaties als ‘Captured Futured’ geloof ik wel. The future van 50 jaar geleden is now.
LikeLike