In Silicon Valley is het al tientallen jaren normaal: bedrijven die enorme bedragen weten los te maken bij investeerders, zonder goed te weten hoe ze ooit winst kunnen maken. Die bedragen zijn de afgelopen jaren nog veel hoger geworden, sinds de hype rond AI werd aangewakkerd dankzij de zogenaamde Large Language Models. In de schaduw van dat miljarden-geweld opereert sinds kort het Amerikaans – Israëlische Stardust Solutions met eenzelfde bedrijfsmodel. Alleen houdt dit bedrijf zich niet bezig met computertechnologie, maar met zonnestralingsmodificatie (ofwel Solar Radiation Modification, of SRM; die afkorting zal ik in de rest van dit stuk gebruiken.) De website van dit bedrijf biedt veel beloftes, nog meer mistflarden en heel weinig concrete informatie. Wat hun technologie precies inhoudt blijft onduidelijk, net zoals wie de 25 wetenschappers, technici en academici zijn die hier achter zitten.
Het Amerikaanse Make Sunsets heeft een ander bedrijfsmodel. Het vraagt donaties aan het publiek, om door middel van ballonnen zwaveldioxide in de stratosfeer te brengen. Daar vormt dat gas aerosolen, die zonnestraling reflecteren. Van alle slechte ideeën om de aarde af te koelen, zou dit wel eens het allerslechtste kunnen zijn. Ballonnen zijn een heel inefficiënte manier om zwaveldioxide naar de stratosfeer te vervoeren, veel minder efficiënt dan bijvoorbeeld raketten. Per ballon krijg je maar een klein beetje naar boven. Er is een hefgas als waterstof nodig om dat beetje zo hoog in de atmosfeer te brengen. Aardig wat gas, omdat er ook nog wat apparatuur mee naar boven gaat. Ik heb het niet nagerekend, maar ik vraag me af dat het afkoelende effect van dat beetje zwaveldioxide opweegt tegen de uitstoot die het gevolg is van de productie en het vervoer van de ballonnen, het hefgas en de apparatuur. Zeker omdat het zwavelaerosol binnen een jaar of wat alweer is verdwenen uit de stratosfeer, terwijl het effect van uitgestoten broeikasgassen dan nog eeuwen blijft duren. Waterstof, dat hier as hefgas wordt gebruikt, beïnvloedt ook nog eens verschillende chemische processen in de atmosfeer, en wordt wel eens een indirect broeikasgas genoemd vanwege de invloed daarvan op de temperatuur. Het remt onder meer de afbraak van het sterke broeikasgas methaan.
Overigens opereert dit bedrijf nu op een schaal die je onbeduidend kunt noemen. Het lijkt me onwaarschijnlijk dat het ze lukt om op te schalen tot iets met een meetbaar effect op het wereldklimaat. Drie jaar geleden trok Make Sunsets de aandacht van de Mexicaanse autoriteiten, toen het daar zonder overleg of zelfs maar aankondiging vooraf enkele kleine experimenten uitvoerde. Het was voor dat land aanleiding om alle experimenten met SRM te verbieden.
De wetenschap huivert
Het idee om de aarde te koelen door zonlicht te reflecteren is al oud. Het werd in de jaren ‘60, de tijd van het ongebreidelde techno-optimisme, al eens voorgesteld als mogelijke oplossing voor de opwarming van de aarde door onze uitstoot van broeikasgassen. Terwijl die opwarming zelf door wetenschappers nog pittig werd bediscussieerd. Met het voortschrijden van de wetenschappelijke kennis over het klimaat vormde zich de consensus over de opwarming, terwijl het vertrouwen – dat toch al niet zo groot was – in doelgerichte ingrepen zoals SRM juist helemaal verdween. Het middel werd erger geacht dan de kwaal, vanwege schadelijke neveneffecten en risico’s die eraan verbonden zijn.
Dat we op dit moment geen SRM in moeten zetten is iets waar alle serieuze wetenschappers het over eens zijn. Dat er grote risico’s aan verbonden zijn staat ook niet ter discussie. De vraag is wel of je het bij voorbaat helemaal uit moet sluiten. En of dat aanleiding zou moeten zijn om ook onderzoek hiernaar, of op zijn minst experimenten in de atmosfeer, zou moeten verbieden. Daarover verschillen wetenschappers van mening.
In 2022 ondertekende een groot aantal wetenschappers een oproep aan de internationale politiek voor een overeenkomst om SRM niet te gebruiken. Onder de ondertekenaars bekende namen uit de klimaatwetenschap, zoals Raymond Pierrehumbert en Michael Mann. Maar sinds enkele jaren is er ook een tegenbeweging. In 2023 ondertekende een grote groep wetenschappers een open brief die juist opriep tot serieus onderzoek naar de mogelijkheden van de technologie. De handtekening van James Hansen zal ongetwijfeld anderen over de streep hebben getrokken. Hansen heeft belangrijke bijdragen geleverd aan de klimaatwetenschap, en aan de bewustwording van onze invloed op het klimaat bij het publiek, de politiek en de journalistiek. Zijn belang wordt door geen serieuze klimaatwetenschapper ontkend, maar na zijn pensionering heeft Hansen regelmatig uitspraken gedaan die tot opgetrokken wenkbrauwen leidden in het vak. Dat geldt ook voor zijn standpunt over SRM.
Dat ideeën hierover beginnen te verschuiven, ook zo hier en daar in de klimaatbeweging, is wel begrijpelijk. De temperatuurrecords van de afgelopen jaren waren allerminst geruststellend, en de ontwikkelingen in de wereldpolitiek zijn dat nog minder. Voor buitengewone problemen kunnen buitengewone oplossingen nodig zijn. Een aantrekkelijk punt van SRM wordt gevormd door de relatief lage kosten, zolang je je tenminste beperkt tot de directe kosten van de toepassing. Maar neem je ook de sociale kosten in beschouwing, dan blijft er weinig over van dat voordeel, volgens een artikel van afgelopen zomer. Dit vanwege de schadelijke neveneffecten en risico’s die eraan verbonden zijn. Ook al omdat de voorwaarden niet bestaan waaronder de technologie op een enigszins verantwoorde manier toegepast zou kunnen worden, en die ook in de toekomst heel onwaarschijnlijk zijn.
Internationale politiek
In een volkomen harmonische wereld, met politici die enkel en alleen het belang van ons allemaal voor ogen hebben, zouden de risico’s van SRM mogelijk beheersbaar zijn. Maar als we in zo’n wereld zouden leven, hadden we die technologie absoluut niet nodig gehad. Dan zouden we op koers liggen voor maximaal anderhalve graad opwarming, En er zouden ruimhartige vergoedingen zijn voor wie schade lijdt, beschikbaar gesteld door de grote veroorzakers. In die wereld leven we niet, en wie meent dat dat binnen afzienbare tijd anders zal zijn is wel een heel onverbeterlijke optimist. Bij een internationale conferentie over SRM in 2024 werd er over geen enkel punt overeenstemming bereikt.
Kijken we naar de echte wereld, dan kan leidt toepassing van SRM onvermijdelijk tot conflicten. Waarschijnlijk zullen de meeste mensen er baat bij hebben, al zal de mate waarin sterk verschillen, maar er zullen ook verliezers zijn. En misschien ook wel landen, of bedrijven, of groepen personen die claimen dat ze verliezers zijn. Bewijs dat ondervonden schade het gevolg is van doelgericht ingrijpen in het klimaat zal in de praktijk vaak moeilijk te leveren zijn, of pas na lange tijd. Wie er winnen en verliezen is natuurlijk ook afhankelijk van hoeveel de aarde wordt afgekoeld. Ik denk dat ik niet uitgebreid hoef uit te leggen hoeveel mogelijke bronnen van conflict er zijn, en hoezeer die uit de hand zouden kunnen lopen. Er zou bijvoorbeeld een wedloop kunnen ontstaan tussen landen die het klimaat proberen te koelen, en anderen die tegenmaatregelen nemen. SRM is relatief eenvoudig en goedkoop maar dat geldt ook voor “counter-geoengineering”. Aerosoldeeltjes zouden snel weer verwijderd kunnen worden uit de stratosfeer, via stoffen die ze neutraliseren of samen laten klonteren.
Terminatieschok
Het allergrootste risico van SRM is ongetwijfeld de zogenaamde terminatieschok. Zijn we eenmaal begonnen met het koelen van het klimaat via aerosolen in de stratosfeer, dan zitten we daar eeuwen aan vast. De aerosolen moeten steeds aangevuld worden, omdat ze maar enkele jaren in de stratosfeer blijven. Gebeurt dat niet, dat verdwijnt het afkoelende effect en zal de temperatuur razendsnel stijgen. Aanpassing aan zo’n snelle stijging zal buitengewoon moeilijk zijn, zo niet onmogelijk.
Politieke instabiliteit of wispelturigheid, of een economische crisis, kunnen op die manier uitlopen op een ongekende ramp. Het betekent ook dat controle over de technologie een enorme machtspositie op zal leveren. Zoveel macht in handen van enkele landen of bedrijven kan heel problematisch uitpakken. En, zoals gezegd, een betrouwbare en stabiele wereldregering die de regie hierover kan houden hebben we niet.
Neveneffecten en risico’s
Op wereldschaal kunnen maatregelen die extra zonlicht reflecteren de opwarming door onze uitstoot van broeikasgassen tegengaan. Maar dat houdt niet in dat daarmee alle gevolgen op regionale schaal worden gecompenseerd. Het initiële effect van extra broeikasgassen op de stralingsbalans is vrij gelijkmatig verdeeld over het aardoppervlak. Dat betekent niet dat de opwarming ook overal even sterk is, maar die verschillen ontstaan door terugkoppelingen en door de grote warmtecapaciteit van de oceaan. Bij SRM is het initiële effect ongelijkmatiger. Hoe meer zonlicht een regio ontvangt, hoe meer er wordt gereflecteerd en hoe groter het effect. Dit zorgt naar verwachting vooral in de tropen voor aanzienlijke veranderingen in weerpatronen, met onder meer een afname van neerslag tot gevolg in delen van Afrika en Zuid-Amerika.
Delen van het mondiale zuiden zullen dus waarschijnlijk de verliezers zijn van grootschalig ingrijpen in het klimaat. Terwijl die juist weinig hebben bijgedragen hebben aan de opwarming. En deze landen zullen niet met hun vingers aan de knoppen zitten bij de toepassing van SRM. Want zo is de macht in de wereld niet verdeeld.
De precieze gevolgen blijven wel onzeker. Dat heeft te maken met de interactie tussen temperatuurverschillen en stromingspatronen, waarbij heel kleine veranderingen grote gevolgen kunnen hebben: het vlindereffect.
Een ander neveneffect van SRM is de invloed op de chemie in de stratosfeer, en daarmee op de ozonlaag. Ook dat is een complexe toestand, met aanzienlijke regionale en seizoensverschillen en aardig wat onzekerheid. In de tropen zou de ozonlaag dikker kunnen worden en in de poolgebieden juist dunner. Beide kunnen nadelige gevlogen hebben voor onze gezondheid. Het is bekend dat stratosferisch ozon een groot deel van de ultraviolette straling uit het zonlicht filtert. Teveel van die straling vergroot het risico op huidkanker, maar we hebben er wel een beetje van nodig om vitamine D aan te maken. We zijn nu eenmaal geëvolueerd in de wereld zoals die duizenden jaren was. Ons lichaam heeft zich dus ingesteld op de hoeveelheid UV-straling die we van nature ontvingen.
Binnenlandse politiek
Modificatie van het klimaat of het weer brengt ook politieke risico’s met zich mee. Regeringen die eraan meewerken zouden bijvoorbeeld verantwoordelijk gesteld kunnen worden voor schade of slachtoffers van extreem weer. Of dat nu terecht zou zijn of niet. Vergelijk het met hoe politici verantwoordelijk gehouden voor alle ontwikkelingen in de binnenlandse economie, ook al hebben ze daar zeker niet de volledige controle over. Politici doen vaak beloftes over de economie, en dus worden ze daar ook op afgerekend. Dat zal niet anders zijn als ze zoiets beloven als een beter klimaat.
Er is een vorm van SRM die op kleinere schaal en over kortere tijdsperiode werkt die regionaal of nationaal ingezet kan worden: Marine Cloud Brightening (MBC). Hierbij worden aerosolen niet in de stratosfeer gebracht, maar op enige hoogte in de troposfeer. Dat gebeurt door verneveld zeewater de lucht in te spuiten. Na verdamping van het water blijven minuscule zoutkristalletjes over, die kunnen fungeren als condensatiekern. Hierdoor kunnen wolken witter worden, en dus meer zonlicht reflecteren. Als er meer condensatiekernen zijn, wordt het water in de wolk verdeeld over meer, kleinere druppeltjes. Het totale druppeloppervlak dat zonlicht reflecteert neemt daardoor toe. Ook de levensduur van wolken kan verlengd worden, omdat het langer duurt tot de druppels groot genoeg zijn om uit te regenen. Deze aerosolen verdwijnen binnen enkele dagen weer uit de atmosfeer, dus de invloed is kort en in een beperkt gebied.
Australië onderzoekt de mogelijkheden hiervan, inclusief experimenten, om het Groot Barrière Rif te beschermen tegen de gevolgen van opwarming. Of het kan werken is nog niet duidelijk, en ook over neveneffecten is nog veel onbekend. De geopolitieke complicaties zullen minder zijn wanneer Australië het alleen voor de eigen kust zal toepassen, en mogelijk alleen in het zomerseizoen. Maar of Nieuw-Zeeland, of kleine eilandstaten in de omgeving er helemaal niets van zullen merken durf ik niet met zekerheid te zeggen. Dat er onomkeerbare neveneffecten zullen zijn is wel onwaarschijnlijk.
Valse hoop
Het idee dat er een vrij “goedkope en eenvoudige” manier zou zijn om de opwarming te beperken zou tot een vals gevoel van veiligheid kunnen leiden. En daarmee tot minder steun voor ingrijpende hervormingen van de economie die nodig zijn om de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk af te bouwen. Ook al benadrukken pleitbezorgers van SRM nog zo nadrukkelijk dat dit niet de bedoeling is. Pleitbezorgers van technologie voor negatieve emissies stelden zich in het verleden hetzelfde op, maar inmiddels wordt er toch geconstateerd dat de ideeën daarover het gevoel van urgentie niet hebben geholpen. Dat iets technologisch zou kunnen, is absoluut geen garantie dat het ook gebeurt. Ook al omdat de problemen die samenhangen met nieuwe technologie nogal eens worden onderschat.
In een ideale, harmonische wereld, waarin de geopolitiek volledig in dienst zou staan van het belang van de gehele mensheid, zou SRM te overwegen kunnen zijn als klimaatnoodrem. Als tijdelijke noodrem, terwijl ondertussen alles op alles wordt gezet om de uitstoot naar beneden te brengen en het teveel aan broeikasgassen weer uit de atmosfeer te halen. Maar als we in zo’n wereld zouden leven, zou die noodrem helemaal niet nodig zijn geweest. Die wereld zou bijna dertig jaar geleden al eensgezind zijn gaan werken aan de noodzakelijke transitie. We zouden dan veel verder zijn met het stoppen van de opwarming en dat andere CO₂-probleem: de verzuring van de oceanen.
Dat er nu bedrijven ontstaan die SRM zien als mogelijkheid om geld te verdienen is verontrustend. Bedrijven zijn er niet om ingewikkelde ethische afwegingen te maken in het algemeen belang van de hele wereld. Ze dienen hun eigen, commerciële belangen, en dat is ze niet te verwijten. Zo hebben we de wereld nou eenmaal georganiseerd. Uiteindelijk zijn wij het die met zijn allen de grenzen moeten stellen, als kiezers, consumenten, wereldburgers.
Dat Make Sunsets, dat draait op publieksdonaties, er in zal slagen het klimaat op een merkbare en meetbare manier af te koelen lijkt me onwaarschijnlijk. Het zou heel riskant zijn als dat wel gebeurt, omdat er geen enkele waarborg is voor continuïteit. Nemen de donaties af en komt het bedrijf daardoor in de problemen, dan zou een terminatieschok onvermijdelijk zijn.
Make Sunsets lijkt vooral een soort aflaten te verkopen. Gebaseerd op een misleidend verhaal, omdat je het effect van broeikasgassen op lange termijn helemaal niet ongedaan maakt met een beetje zwaveldioxide in de stratosfeer. Je zou het een vorm van greenwashing kunnen noemen.
Of de investeerders achter Stardust Solutions, dat andere bedrijf, ooit iets van hun geld terug gaan zien is natuurlijk ook heel onzeker. Het zou wel kunnen dat ze op een zeker moment rendement gaan eisen op hun investering. De vraag is of dat bedrijf dan zou kunnen weerstaan aan de verleiding om in zee te gaan met een land, of misschien zelfs met wat extreem rijke individuen, die geld neer willen tellen voor SRM. Heel waarschijnlijk lijkt het me niet; het lijkt ook eerder het scenario voor een James Bond film dan een toekomstige realiteit. Maar voor de zekerheid zouden we dit soort activiteiten toch maar beter kunnen verbieden. Zeker als commerciële activiteit.
Klimaatverandering 
‘We’ – de mensheid – doen al minstens anderhalve eeuw aan geo-engineering, door de uitstoot van fossiele broeikasgassen, verandering van landgebruik, etc. Wat zou daar nu mis mee kunnen gaan? Wel, dat de aarde opwarmt (hoe erg dat is, daar kun je nog een hele lange polemiek over voeren, maar dat een andere keer weer).
Als je dan maatregelen bedenkt om die opwarming tegen te gaan door, bijvoorbeeld, koelende gassen in de atmosfeer te brengen, is het nogal vergezocht om daartegen een taboe op te werpen. Als we het niet voor elkaar krijgen om de al bestaande geo-engineering terug te draaien, waarom zouden we dan niet proberen om op een veel goedkopere, wel haalbare manier contra-geo-engineering te plegen?
Een ironisch voorbeeld is zwavel die steeds meer uit zware stookolie voor zeeschepen verbannen wordt, ‘voor het milieu’. De SO2 uit die scheepsschoorstenen blijkt een aanzienlijke koeling van de aarde te veroorzaken, die nu dus wegvalt. Schone stookolie veroorzaakt extra opwarming – bovenop de bijdrage door CO2. Waarom zouden we dat verbod op zwavel in zware stookolie – op volle zee, niet vlak onder de kust en op rivieren – niet terugdraaien en dat stukje gratis afkoeling meepakken? Omdat dit volgens fundamentalisten geo-engineering is, en dus taboe. Terwijl het juist grotendeels een herstel van de oude situatie is.
LikeLike
Arnout,
Als je het stuk even had gelezen voor je reactie te plaatsen, dan had je geweten waarom veel wetenschappers pleiten voor een verbod op SRM. En dan had je daar inhoudelijk op in kunnen gaan. Of je rant achterwege kunnen laten, als je geen inhoudelijk antwoord had gehad.
Het klopt dat zwavel in scheepsbrandstoffen (en andere fossiele brandstoffen) een deel van de opwarming maskeerde. Al wordt dat effect zo hier en daar, vooral m.b.t. die scheepsbrandstoffen, ook wel eens overdreven. En als we uiteindelijk af willen van die fossiele brandstoffen, zal het maskerende effect van die zwaveluitstoot ook verdwijnen. Wat schiet je er dan mee op om het tijdelijk nog in stand te houden? Behalve dat we er onszelf een beetje mee voor de gek houden.
LikeLike
Hans, je denigrerende, ongefundeerde – uiteraard heb ik het stuk gelezen – opmerkingen aan het begin zal ik met de mantel der liefde bedekken, anders komen we nergens in zulke discussies. Ter zake. ‘En als we uiteindelijk af willen van die fossiele brandstoffen….’ Waarom zou dat een doel op zich moeten zijn? Zeescheepvaart is een van de moeilijkst te decarboniseren sectoren. Als die geheel of grotendeels de eigen CO2-uitstoot compenseert door het koelende (niet ‘maskerende’) effect van de eigen SO2-uitstoot, dan hoeft die sector niet gedecarboniseerd te worden, zelfs niet als je ‘netto nul’ als de heilige graal van de energietransitie beschouwt.
LikeLike
Aerosolen verblijven enkele dagen in de atmosfeer, CO₂ vele eeuwen. Aerosolen kunnen een beetje opwarming maskeren, maar kunnen onmogelijk het cumulatieve effect van een stijgende CO₂-contratie blijven compenseren. Dat schepen via de zwavel in hun brandstof hun eigen uitstoot compenseren lijkt me dan ook een onjuiste constatering.
LikeGeliked door 1 persoon
“We – de mensheid – doen al minstens anderhalve eeuw aan geo-engineering, door de uitstoot van fossiele broeikasgassen, verandering van landgebruik, etc.”
Nee Arnout, dat is onzin. Engineering is doelgericht toepassen van technologie. De uitstoot van ghg is nooit een doel geweest, het is een onbedoeld maar riskant gevolg van fossiel stoken. Pleidooien vòòr geo-engineering zijn bedoeld om die risico’s te temperen. Het blogstuk geeft de wetenschappelijk beargumenteerde redenen aan waarom geo-engineering geen goed idee is. Je punt over de functie van zwavel-uitstoot door zeescheepvaart is een voetnootje in de energiebalans en in de energietransitie.
LikeGeliked door 1 persoon
Ik ga uit van een toekomstige situatie waarin er drastisch minder CO2 wordt uitgestoten, zodat de CO2-concentratie daalt (oceanen en natuur blijven netto CO2 opnemen ook als de uitstoot door mensen vermindert)). Als de zeescheepvaart wel fossiel blijft varen, is SO2-uitstoot een gunstig bij-effect dat je niet zomaar weg moet gooien.
Mijn bredere punt is: klimaatverandering en de energietransitie moet je pragmatisch benaderen, zonder dogma’s en taboe’s. (zie ook onder: kernenergie).
LikeLike
Arnout,
Zeker, met dogma’s en taboes schiet niemand iets op. Wel met inhoudelijke argumenten. Ik heb in dit blog een overzicht gegeven van de de inhoudelijke argumenten waarom veel wetenschappers SRM uiterst riskant vinden, en het bovendien onwaarschijnlijk vinden dat het ooit lukt om het op wereldschaal in te zetten. Tot nu toe ben je nergens op die argumenten ingegaan. Anderen simpelweg verwijten dat ze taboes op zouden werpen, en ondertussen hun onderbouwde argumenten helemaal negeren is ook niet zo’n constructieve bijdrage aan de discussie.
Zie ook wat Goff Smeets zegt: zeescheepvaart is een voetnootje in het geheel. (Wel betwijfel ik of de CO₂-concentratie werkelijk zal dalen als met een uitstoot van 1000 Mt/jaar van de scheepvaart. Of meer, afhankelijk van of je aanneemt dat de wereldeconomie blijft groeien. Precieze cijfers heb ik niet direct in mijn hoofd. Maar voor deze discussie is het allemaal niet zo relevant.)
LikeLike
“Mijn bredere punt is: klimaatverandering en de energietransitie moet je pragmatisch benaderen, zonder dogma’s en taboe’s.”
Inderdaad Arnout en dat is wat de wetenschap doet: onderzoek zonder dogma en zonder taboe. En laten we wel wezen, zonder de wetenschap had jij geen enkele notie van klimaatverandering.
Bovendien zijn er nogal wat pragmatische redenen om dogma’s en taboe’s bij technologische toepassingen te hanteren. Natuurkundige wetten (jouw dogma’s) en sociaal onaanvaardbare risico’s (jouw taboe’s) zorgen ervoor dat je morgen gerust in de auto, trein of vliegtuig stapt.
LikeLike
Beste Arnout,
“Ik ga uit van een toekomstige situatie waarin er drastisch minder CO2 wordt uitgestoten“
Dit is een aanname die, tot dusver, niet opgaat. Bijna elk jaar op rij stijgt de CO₂-uitstoot juist verder. Hier de jaarlijkse fossiele uitstoot in gigatonnen koolstof, met in rood de verwachting voor 2025 (Friedlingstein 2025 – Global Carbon Project):
Alléén indien alle nationale toezeggingen onder het Akkoord van Parijs (de NDC’s) werkelijk uitgevoerd gaan worden én een ambitieus vervolg krijgen na 2030/2035 (vele toezeggingen lopen niet verder), is er wellicht vanaf 2030 sprake van een heel geleidelijke daling van de uitstoot:
https://www.carbonbrief.org/unep-new-country-climate-plans-barely-move-needle-on-expected-warming/
De feitelijk door landen aangekondigde ‘policies’ en plannen blijven achter bij de toezeggingen die zij gedaan hebben aan het UNFCCC, de Nationally Determined Contributions (NDC’s). En ook van deze policies en plannen is het nog maar de vraag wat er daadwerkelijk gerealiseerd gaat worden.
Je aanname is dus nogal speculatief en vereist een zeer daadkrachtig klimaatbeleid.
LikeLike
Hans,
je stuk eindigt met “…voor de zekerheid zouden we dit soort activiteiten toch maar beter kunnen verbieden. Zeker als commerciële activiteit.”
De vraag is welke instantie dat kan verbieden en het verbod handhaven, ik zou het niet weten. En dan nog: overtreders laten zich door verboden niet weerhouden en/of zwemmen door mazen van het net.
Wetenschappers denken na over SRM, financiele investeerders idem en politieke beleidsmakers ongetwijfeld ook. De vergelijking gaat uiteraard niet helemaal op maar ik zie een paralel in de ontwikkeling van SRM met de ontwikkeling en toepassing in de jaren ’40 vorige eeuw van de atoombom.
LikeLike
Goff,
In het ideale geval zou dat verbod geregeld worden via een internationaal verdrag. Het zou het meest voor de hand liggen om dat in VN verband te regelen. Ik ben het met je eens dat dat in de huidige wereld niet heel realistisch is.
Een verbod op een ander niveau zou wel kunnen natuurlijk. Via nationale wetgeving of de EU, bijvoorbeeld. Verre van ideaal, maar het zou een begin zijn. In de EU wordt er wel over gesproken.
LikeLike
Een interessant aspect van de SRM thematiek en bijbehorend onderzoek is dat wetenschappers zich onomwonden in politieke zin uitspreken en niet enkel beleid-relevante informatie verschaffen. Zie de oproep van Biermann et al. tot een international non-use agreement. De risico’s van SRM voor disruptie van het klimaatsysteem zijn kennelijk dermate groot (m.n. de ‘terminatieschok’) dat de onderzoekers ongevraagd beleidsadvies geven: geen SRM.
Ook in andere academische disciplines is er beweging naar politiek ‘activisme’. Econoom J.E. Stiglitz (voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank en nu hoogleraar) waarin hij de zittende USA kwalificeert de zittende USA als politiek-ecomomisch incompetenten waarschuwt voor de macro-ecomimische gevolgen vandien.
Kennelijk vinden de wetenschappelijke risico-analisten de situatie dermate dringend dat ze hun rol als info-bron voor beleidsmakers laten overlappen met beleidsadvies.
LikeLike
Goff,
Economen zijn nooit zo bang geweest om politiek stelling te nemen, is mijn indruk. Wetenschappers met een bèta achtergrond zijn vaak terughoudender.
Overigens heb ik de indruk dat er juist onder bèta’s nu wel verschillende opvattingen zijn over SRM. Dat is ook wel begrijpelijk, omdat het nog helemaal niet uit te sluiten is dat we voor het eind van deze eeuw uitkomen boven de 2°C opwarming. De consequenties daarvan zijn natuurlijk ook enorm. Bekijk je het puur vanuit de natuurwetenschap, dan lijkt SRM niet zo’n slechte optie, als je het zou combineren met technologie om CO₂ uit de atmosfeer te halen. Dat zou inhouden dat SRM maar voor een relatief korte periode gebruikt hoeft te worden, waarmee het risico van een terminatieschok een stuk kleiner wordt. Dat zo’n scenario als een minder kwaad wordt gezien dan bijvoorbeeld 3°C opwarming vind ik wel te begrijpen.
Maar voor een volledige afweging moet je ook de politieke risico’s in beschouwing nemen. En de vraag hoe realistisch zo’n scenario is, met wereldwijde overeenstemming over het tijdelijk toepassen van SRM én grootschalige verwijdering van CO₂. Ik denk dat juist die politieke aspecten de doorslag geven bij veel tegenstanders.
LikeLike
Tot nu toe stijgende broeikasgasuitstoot, mogelijk de komende jaren een plafond, op een veel te hoog niveau, onmachtig politiek gekrakeel, concurrerende geopolitieke machtsblokken, een machteloze VN, een waaier aan tegengestelde belangen, spagaten, dilemma’s, technologie die onontkoombaar nodig is voor de mens om zich leefbare sferen te creëren bij het huidige aantal wereldbewoners, en die ons vervolgens in de problemen heeft gebracht, en waarvan zoals het blogstuk aangeeft sommigen denken dat technologie ons nog zou kunnen redden … .
Het lijkt mij wel aardig om de schets van Hans, aangevuld met de reactie van Bob, beide wetenschappelijk georiënteerd, voorbij wetenschappelijk argumentaties door te trekken naar vraagstukken omtrent het overkoepelende veld van existentiele betekenis.
Vertragen van maatschappelijke instorting zal vast mogelijk zijn?
Maar we zijn die aanstaande instorting juist aan het versnellen?
En dat is het dan wel zo’n beetje?
LikeLike
Hans,
“Bekijk je het puur vanuit de natuurwetenschap, dan lijkt SRM niet zo’n slechte optie, als je het zou combineren met technologie om CO₂ uit de atmosfeer te halen.”
Stel dat die combinatie technologisch en politiek lukt met een degelijk pakket maatregelen. Als je dat pakket uitpakt schrik je van de logistieke en infrastructurele implikaties van alleen al CO2 uit de atmosfeer halen. Hoe worden de afgevangen gigatonnen CO2 vervoerd? Waar worden ze opgeslagen voordat ze in het aardsysteem teruggebracht worden? Waar worden ze teruggebracht, n de oceanen of onder de grond? Ik ben de bron kwijt die ik een paar jaar geleden inzag, het overzicht van een USA engineer/risico-analist en expert op CO2 capture & storage. Hij voorzag meer problemen dan oplossing.
LikeLike
Goff,
Zeker, onttrekking en opslag van CO₂ op grote schaal is ook bepaald niet eenvoudig. Ik probeerde me te verplaatsen in de techno-optimistische gedachtegang die aan de basis ligt van het idee van SRM als het mindere kwaad ten opzichte van doorgaande opwarming.
Jaap,
Er zijn vast plekken te vinden waar je de discussie door kunt trekken “voorbij wetenschappelijke argumentaties”. Maar liever niet hier. Ons blog draait nou eenmaal om de wetenschappelijke aspecten van klimaat en klimaatverandering.
LikeLike
Als ik het goed begrijp pleit het pro-SRM kamp onder klimatologen voor meer onderzoek naar effecten van SRM op de opwarming. Terwijl het contra-kamp toepassing van SRM op voorhand afraadt op grond van reeds bekende risico’s (zie blogstuk). M.i. heeft het pro-kamp weing te onderzoeken behalve hypothesen over SRM-effecten op de stalingsbalans die met observaties experimenteel niet zijn te verwerpen/bevestigen. Omgekeerd baseert het contra-kamp zich op complexe geopolitieke complicaties van klimatologisch riskante geo-enegineering (zie blogstuk). Ik ben akkoord met de conclusie van het blogstuk: bij gerede twijfels niet gas geven om in te halen, dan weet je wat je hebt en dat is al complex genoeg. Gas geven maakt het alleen maar gecompliceerder.
LikeLike
Goff,
Ik kan me wel iets voorstellen bij onderzoek dat voorstanders zouden willen doen. Je kunt nu eenmaal geen technologie ontwerpen zonder onderzoek, zelfs als het in de kern redelijk simpele technologie is. Zeker niet zonder experimenteel onderzoek. Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat tijd en plaats waar zwaveldioxide in de stratosfeer worden gebracht veel invloed kan hebben op de verspreiding. Experimenten zouden daar meer inzicht in kunnen geven.
En er wordt in Australië al geëxperimenteerd met die andere optie: marine cloud brightening.
Tegenstanders zijn in elk geval tegen experimenteel onderzoek. Al kan ik me voorstellen dat sommigen wat minder bezwaar hebben tegen die lokale experimenten in Australië. En de meeste tegenstanders zullen SRM vooral als onrealistisch techno-optimisme zien. Als een belofte die onmogelijk waar te maken is, dus.
LikeLike
“Experimenten zouden daar meer inzicht in kunnen geven.”
Zou het Hans? de atmosfeer is nou eenmaal geen controleerbare laboratorium-opstelling. Herhaling van een lokale proef onder dezelfde metereologische condities is principieel onmogelijk. Metereologisch inzicht levert het niet op, wel kennis van de technologie. Zinloze technologie overigens immers want geo-engineering is een giga-project dat niet uitvoerbaar is en bovendien mosterd na de maaltijd. Het is niet uitvoerbaar omdat niemand het mondiaal kan regelen, controleren en evt. bijregelen. Het is ook zinloos doordat voorbereiding en start-up van dat project langdurig onderzoek vergt inclusief (geo)politieke en commerciele belangenconflicten. Realisatie van een kerncentrale (daarmee is decennia lang ervaring) duurt 10 jaar als alles goed gaat en dat is peanuts t.o.v. zoiets als SRM dat 20? 30? 40? 50? jaar gaat duren. En dan moet er zich in die periode geen kantelpunt in het klimaatsysteem hebben voorgedaan dat roet in alle eten gooit.
In alle redelijkheid bezien is SRM geen techno-optimisme, het is m.i. wetenschappelijke en beleidsmatige paniek.
LikeLike