Het warmste jaar ooit communiceren: reflecties op een radio-interview 

2024 was het warmste jaar sinds metingen begonnen. Onder dat kale feit ligt een heleboel informatie, context en nuance. Hoe vertel je dat?

Vrijdag 10 januari gaf ik daarover een radio-interview met de VRT (vanaf ~00:33 minuten). Bij het terugluisteren vielen me een paar dingen op, waar ik toch even kritisch op wil reflecteren (vanuit communicatie-oogpunt):

Zo begon ik in antwoord op de eerste vraag over relatieve details (El Nino en La Nina), in plaats van eerst de grote lijn te benoemen (lange termijn opwarming door broeikasgassen). Daar is op zich een reden voor; het gesprek ging per slot van rekening over het temperatuurrecord. Maar voor communicatie met een breed publiek was dat niet handig om mee te openen (zoals ik zelf ook vaak genoeg aan anderen vertel…).

Het was ook niet echt een antwoord op de vraag trouwens. Die vraag (is dat eerder dan we dachten, dat we door die 1,5 gradengrens heen gaan) was vrij open, en ik had ook kunnen kiezen om in mijn antwoord in te gaan op het klimaatakkoord van Parijs en hoe je overschrijding van die doelstelling niet af kunt lezen een een enkel jaar. Terugluisterend zou dat een logischer keuze zijn geweest.

Bij een open vraag heb je een fractie van een seconde om te belissen welke kant je op wilt gaan met je antwoord. Van tevoren heb je natuurlijk wel een idee wat je wilt zeggen (en door een voorgesprek weet je ook welke onderwerpen ze willen aanstippen in het nieuwsitem), maar je moet in dat moment zelf beslissen wat je wanneer wilt zeggen. Hoe opener de vragen, hoe lastiger die beslissing.

De grote lijn (dat de lange termijn opwarming vooral te wijten is aan verbranding van fossiele brandstroffen, en dat zowel mitigatie als adaptatie nodig zijn om de gevolgen beheersbaar te houden) benoemde ik wel later in het gesprek (vanaf 00:38:30), en dat vind ik eigenlijk ook het sterkste deel van het interview.

Iets anders dat me opviel is dat je me nadrukkelijk hoort inademen (bijna alsof ik naar adem hap), voordat ik begin te praten. Precies wat je niet moet doen (zoals ik heb geleerd van de goede houding-adem-stem coach bij RTL Nieuws – die les moet ik dus nog wat beter in mijn oren en buik knopen.)

In my defense: Een paar seconden voor het interview rende ik naar de schuur, omdat een werkman aan het boren was binnen in huis. Bovendien was ik flink verkouden. Niet de juiste setting om een goed interview te doen.

Dan was er nog een stuk op de NOS-website over het temperatuurrecord, waarvoor ik geinterviewed was. Een prima stuk volgens mij, maar ook daar speelt de balans tussen wat we goed weten (de langetermijn opwarming, vooral als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen) en wat we minder goed weten (de relatieve rol van verschillende factoren in de piek warmte van 2023-2024). Hoe meer nadruk je legt op het laatste (wat we dus nog niet zo goed weten), hoe meer sommige lezers de indruk krijgen “dat ze [wetenschappers] het nog allemaal niet goed begrijpen”, waarbij het al snel breder getrokken wordt naar klimaatverandering in het algemeen. Een onterechte conclusie natuurlijk.

Het blijft een evenwichtsoefening.