Het afgelopen jaar hebben wij hier op het blog meerdere malen aandacht besteed aan de hitterecords die in 2023 bij bosjes omvielen. Vooral de oceaan had het zwaar te verduren. Het kan voor u, de lezer van onze blogs, dus ook niet als verrassing komen dat 2023 officieel als warmste jaar sinds de metingen de boeken in gaat. Vanaf afgelopen juli tot het einde van het jaar was zelf bijna elke daggemiddelde de warmste gemeten, zoals de grafiek hieronder laat zien. De recordwarmte heeft onder meer te maken met het mondiale effect van El Niño, en waarschijnlijk ook een beetje met verminderde vervuiling door aerosolen, die juist voor afkoeling zorgen. De precieze bijdrage van verschillende factoren is nog niet helemaal ontrafeld. Maar onderaan de streep komt de opwarming op lange termijn door de uitstoot van fossiele brandstoffen door de mensen op deze aarde. Daarbij dient ook het onvermogen om verdere opwarming af te wenden genoemd te worden – de wetenschappelijke kennis over de gevaren voor de mensheid én de bestaande mogelijkheden om het tij te keren ten spijt.
COP28 niet wat het had moeten zijn
Eind 2023 werd er tijdens de COP28 dan toch weer een verwoede poging gedaan door alle spelers op het wereldtoneel om tot stevige afspraken voor emissiereductie te komen. Maar ondanks spelers met grote ambities, bleek de toneelvertoning toch vooral een klucht te zijn. De COPs zijn verworden tot een show waar de zwakste plannen met de grootste bombarie worden gepresenteerd. Terwijl je zou denken dat elk aangekondigd plan een stap in de goede richting is, berekende Climate Action Tracker (CAT) dat maar een kwart van de tijdens COP28 aangekondigde initiatieven daadwerkelijk aanvullend én uitvoerbaar zijn. Veel plannen zijn te vaag geformuleerd, of missen duidelijkheid in dekking of verantwoordelijkheid om daadwerkelijk getoetst te kunnen worden op hun impact. Daarom stelt de CAT in haar doorrekening dat er eigenlijk nog steeds een gapend gat bestaat tussen wat er beloofd is, en wat er nodig is om 1,5°C in leven te houden. Zelfs in het meest optimistische scenario komt de recent geüpdate CAT-thermometer uit op een opwarming van 1,8°C aan het eind van deze eeuw. Ik vraag me dus hardop af of 2023 in de toekomst – laten we zeggen over zo’n 10 of 20 jaar – nog steeds een uitzonderlijk recordjaar zal zijn.
(Gezien de uitschieter die 2023 is, is het overigens niet heel waarschijnlijk dat 2024 of 2025 echt veel warmer zullen zijn, zeker ook gezien El Niño de aankomende maanden weer weg lijkt te trekken…)
Ook al is er soms weinig reden tot klimaatoptimisme, hoop moeten we nooit verliezen. Bij de COP28 zijn ook goede afspraken gemaakt, zoals de toezegging voor een verdriedubbeling van de hoeveelheid duurzame energie in 2030. En de eindtekst had door de invloed van de fossiele lobby nog wel veel zwakker kunnen zijn, maar vertegenwoordigers van overheden en actiegroepen hebben onvermoeibaar gestreden om de toezeggingen uit het Parijsakkoord in leven te houden. Daarbij was het voor mij een verrassing dat één van de kartrekkers van ambitieus beleid zowaar Wopke Hoekstra bleek te zijn. Onder andere door zijn verleden bij Shell en McKinsey werd zijn aanstelling als Eurocommissaris Klimaat eerder in 2023 met scepsis ontvangen – ook door mijzelf. Maar tijdens COP28 zette hij als hoofdonderhandelaar namens de EU in op het uitfaseren van fossiele brandstoffen (wat het in de eindtekst helaas niet heeft gehaald), en zocht hij liever de kwetsbare eilandstaten op om mee te onderhandelen dan de vertragende OPEC-landen. Een positieve, en welkome, verrassing.
Alle wegen leiden naar… Dubai?
Maar toch is het soms moeilijk om hoopvol te blijven. Het bizarre klimaatnieuws gaat ook in 2024 door. Zo las ik dat een startup is begonnen met het verschepen van ijs uit de Groenlandse fjorden om als ijsblokjes in cocktails te belanden. Met als eindbestemming: Dubai, Verenigde Arabische Emiraten. Daar waar we een maand geleden hebben afgesproken om de planeet een beetje heel te houden… Knijp jij me even in m’n arm?
Klimaatverandering 
In 2006 zag, door het lezen van het ecosysteem, dat rond 2035 wij een ijstijd krijgen. afgelopen jaren bevestigde het weer dat ik het goed gezien had.
LikeLike
Dag Arthur, dank je voor de beknopte update over 2023.
Op Twitter merkte Robert Rohde (@BerkeleyEarth) op dat het El Niño jaar 1998 enige tijd gezien werd als een ‘extreem warme’ uitschieter. Inmiddels zijn we al vér boven die temperaturen:
Waarschijnlijk gaat 2023 over enkele decennia ook gelden als ‘heel koel/koud’, ten opzichte van de dan verdere opwarming. Op de korte termijn verwacht ik overigens ook dat 2024/2025 wel wat minder warm gaan zijn: de El Niño loopt binnenkort af en zal dan gevolgd gaan worden door een La Niña, naar het zich laat aanzien.
LikeLike
Bart haalt ook herinneringen op aan dat ‘extreem warme’ jaar 1998, waar we nu al met bijna +0,6 °C overheen gegaan zijn:
LikeLike
Dag Bob,
Ja, dat is eigenlijk wel bizar, ook wat Robert Rohde daar in die tweet zegt: dat zeer waarschijnlijk niemand die nu leeft ooit nog een jaar dat zou koud was als 1998 zal ervaren. Met een beetje geluk (en met heel veel actie en wilskracht van veel mensen op aarde) kunnen we dat over +- 25 jaar niet zeggen over 2023. Mochten we in 2050 op netto-nul belanden en stabiliseren op een opwarming van pak m beet 1,8C, dan zou op termijn een koud jaar met dezelfde temperatuur als 2023 nog wel mogelijk zijn. Volgens de Climate Action Tracker is een wereldgemiddelde opwarming van 1,8C dus wel haalbaar, mits alle wereldwijde beloftes daadwerkelijk worden uitgevoerd. Dat is dus een optimistisch scenario, maar niet onmogelijk.
LikeLike
Arthur, Bob
mijns inziens is het echt relevante punt hoe uitzonderlijk de weersextremen in de toekomst zullen zijn. Als ik het goed zie gaat +mondiaal gemiddelde temp gepaard met +regionale metereologische extremen. Een paralel-vraag aan die van het blogstuk is dan hoe uitzonderlijk de extremen in de toekomst zullen zijn.
In mijn persoonlijk historie (en dat is anecdotische info, ik weet het) heb ik pas sinds de jaren ‘90 vorige eeuw een aantal schadelijke (en met reparatie kostbare) metereologische extremen meegemaakt. Zowel in de NL-klimaatzone waar ik destijds leefde als in de Zuid-Italiaanse zone waar ik sedert twee decennia ben.
Hoe uitzonderlijk zullen metereologische extremen in de toekomst nog zijn? Of worden extremen het nieuwe normaal?
LikeLike
Dat is een goeie vraag, Goff.
In het laatste IPCC rapport staat dat vrijwel overal ter wereld hitte extremen zullen toenemen, en op veel plekken op de wereld zware regenval en extreme droogte heftiger worden. https://www.carbonbrief.org/wp-content/uploads/2021/08/Maps-show-the-synthesis-of-assessment-of-weather-and-climate-extremes-IPCC.jpg
(figuur uit het volgende Carbonbrief artikel dat het hoofdstuk over extremen in AR6 WGI samenvat: https://www.carbonbrief.org/explainer-what-the-new-ipcc-report-says-about-extreme-weather-and-climate-change/)
Wat dit betekent is dat vooral wat nu extreem is in hitte, regenval en droogte in de toekomst minder extreem zal zijn. De ‘return period’ van bepaalde extremen wordt dus korter, en daarnaast zullen de extremen extremer worden. In NL zal de kans op 40 graden in de zomer dus toenemen, en de kans wordt groter dat er wel een keer 45 graden zal worden aangetikt.
Dat betekent overigens niet dat wat nu een extreem is, dan het nieuwe normaal wordt (gelukkig). Onder geen enkel scenario worden de zomers in Nederland gemiddeld 40 graden! Gelukkig maar.
Overigens geldt dit allemaal niet voor alle klimaatextremen. Over tropische cyclonen is de wetenschap er nog niet helemaal uit. Maar het lijkt er op dat er minder tropische cyclonen zullen zijn, maar die er zijn zullen wél sterker zijn, en op andere gebieden aan land komen. Dat brengt dus wel andere gevolgen met zich mee.
In de klimaatwetenschap wordt er nu veel aandacht besteed aan extremen (heel goed, want dat zijn vaak grote impact events). Een wat nieuwer onderwerp daarin zijn zogenaamde compound events. Dat zijn eigenlijk momenten waarin meerdere condities samen, niet op zichzelf misschien niet extreem zijn, toch voor een hoog impact event zorgen. Denk aan hitte en droogte samen, of hitte en hoge luchtvochtigheid. Over het algemeen wordt er verwacht dat deze compound events in de toekomst ook zullen toenemen (met name hitte + droogte).
LikeLike
Dank voor je heldere anwoord, Arthur.
Over compound events ben ik beniewd. Wat mij betreft kun je daar eens een blogstuk aan wijden 🙂
Is compound events een ander woord voor kantelpunt?
LikeLike
Arthur, “zogenaamde compound events”, ik vermoed dat ‘https://www.sciencealert.com/what-we-now-know-about-the-most-intense-heatwave-ever-recorded’ er zo eentje was. Deze vond plaats op Oost-Antarctica. Uit het artikel blijkt dat ook we om meerdere redenen nog geluk hebben gehad.
“De bevindingen stellen de wereldgemeenschap in staat haar planning voor verschillende scenario’s te verbeteren. Als er bijvoorbeeld in de zomer een hittegolf van vergelijkbare omvang zou plaatsvinden, hoeveel ijs zou er dan smelten? Als een atmosferische rivier de Doomsday-gletsjer in West-Antarctica zou treffen, welke snelheid van zeespiegelstijging zou dat dan teweegbrengen?”
Weet iemand of er al resultaten bekend zijn van dergelijke scenario’s?
LikeLike
Jaap,
Om eerlijk te zijn, lijkt me de toon van de alinea die je citeert nogal zwaar aangezet. De ijskap van Antarctica is zo gigantisch, dat het me heel onaannemelijk lijkt dat een enkele extreme gebeurtenis daar een doorslaggevend effect op heeft. Het zijn vooral de processen op langere termijn die bepalend zijn.
Wel lijkt het me denkbaar dat zo’n extreme gebeurtenis een beslissend tikje kan geven als een stukje van de ijskap toch al instabiel is geworden. Uiteindelijk zou dat ijs dan toch smelten, maar wel wat later. Het effect op de zeespiegel op lange termijn is dan niet groot, maar de timing van de stijging wordt mogelijk wel minder goed voorspelbaar. En dat maakt aanpassing natuurlijk een stuk lastiger.
LikeLike
Goff,
Een blog over compound events is wel een goed idee, ja.
Compound events zijn geen kantelpunten. Compound events zijn in feite ‘samengestelde’ meteorologische gebeurtenissen, zoals een combinatie van hitte, droogte, regenval, hoogwater, harde wind, etc… die op zichzelf niet per se een extreme weeromstandigheid zijn, maar in de samengestelde combinatie wel leiden tot grote impact.
Een kantelpunt is een klimatologisch fenomeen, en is eigenlijk een kritische drempel in het klimaatsysteem waarbij een kleine verstoring of verandering het systeem drastisch kan doen veranderen. Kantelpunten zijn dus van belang in een dynamisch systeem (het klimaat) dat in verandering is (opwarming). Compound events zijn dus meer meteorologische omstandigheden die ook gewoon kunnen voorkomen in een klimaat dat in principe in evenwicht is.
LikeLike
Hans, je zegt: “Het zijn vooral de processen op langere termijn die bepalend zijn.” en “Uiteindelijk zou dat ijs dan toch smelten, maar wel wat later.”
Ik lees her en der dat we het moment van omkering al voorbij zijn wat betreft het smelten van de ijskappen. Denk jij dat ook?
Maakt het voor de (on)omkeerbaarheid van dit criosfeerproces ‘an sich’ nog wat uit wat wij nu wel of niet doen aan mitigatie? Of kan mitigatie enkel nog invloed hebben op beperking van de gevolgen en het langer uitsmeren daarvan in de tijd gezien?
LikeLike
Jaap,
Ik volg de wetenschap, die niet precies weet waar kantelpunten in ijskappen zitten. Als de wetenschap het niet weet, weet ik het ook niet.
Wel is het relevant dat er niet één kantelpunt is voor de hele cryosfeer. Er zijn verschillende kantelpunten voor verschillende stukjes ijskap. Er zijn zorgen over delen van West-Antarctica en over Groenland, waar we een kantelpunt zouden kunnen naderen.
Mitigatie kan dan nog steeds zin hebben. Inderdaad omdat het de snelheid van smelten zou kunnen beperken. En vanwege de traagheid waarmee het smelten zich voltrekt, hoeft een tijdelijke overschrijding van een kantelpunt niet direct te betekenen dat een deel van de ijskap ook echt verdwijnt. Dat zou te voorkomen kunnen zijn met maatregelen die de CO2-concentratie weer af laten nemen na die overschrijding.
LikeLike